خاک سالم، اساس تولید غذای سالم

با ما در اینستاگرام پُرفیرو همراه باشید.

• اینستاگرم

آیا می‌دانستید تولید غذای سالم به خاکی که غذای شما در آن تولید می‌شود، بستگی دارد؟ هرچه خاک سالم‌تر باشد، مواد مغذی فراوان‌تر و تراکم ویتامین‌ها و مواد معدنی در غذای شما بیشتر وجود دارد. درواقع آنچه محصولات «جذب می‌کنند» می‌تواند بر مواد مغذی موجود در بشقاب غذای‌ ما تأثیر بگذارد.

عقیده کلی بر این است که هم در کشاورزی رایج و هم کشاورزی ارگانیک برای افزایش محصول در زمین‌های موجود و تولید غذای سالم تلاش می‌َشود تا تغذیه جمعیت رو به رشد جهانی فراهم شود. با این اوصاف، شیوه‌های احیاکننده شامل همه روش‌های کشاورزی در مزارع رایج و ارگانیک بوده و ممکن است تنها کلید برای خاک‌های سالم و حتی غذاهای مغذی‌تر باشد.

شاید خاک ساده به نظر برسد، اما دنیای درون آن از همه گونه‌های موجود در جنگل‌های آمازون متنوع‌تر است. این اکوسیستم مملو از مواد مغذی، مواد معدنی، میکروبیوتا و قارچ است. همه این میکروارگانیسم‌ها با هم کار می‌کنند تا مواد مغذی مورد نیاز گیاهان برای رشد و سالم ماندن ما را تولید کنند.

پس اگر شما هم به این موضوع علاقمند هستید یا کنجکاوید بدانید در دل خاک چه اسراری نهته است، تا انتها همراه پُرفیرو بمانید تا با این موضوع بیشتر آشنا شوید.

تولید غذای سالم از خاک سالم

مشهورترین عملکرد خاک پشتیبانی آن از تولید غذای سالم است. این ماده پایه و اساس کشاورزی و محیطی است که تقریباً تمام گیاهان تولیدکننده غذا در آن رشد می‌کنند. درواقع تخمین زده می‌شود که 95 درصد غذای ما به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم در خاک تولید می‌شود. خاک‌ سالم مواد مغذی ضروری، آب، اکسیژن و پشتیبانی از ریشه را تأمین می‌کنند که گیاهان تولیدکننده غذا برای رشد و شکوفایی به آن نیاز دارند. خاک همچنین محافظ ریشه‌های ظریف گیاهان در برابر نوسانات شدید دماست.

با این حال، براساس گزارش سازمان ملل متحد (UN)، یک‌سوم خاک جهان در حال حاضر تخریب شده است؛ به همین دلیل کیفیت و کمیت محصولات و مواد غذایی تولیدشده را کاهش داده است. سلامت خاک برای تولید غذای سالم یه‌صورت جهانی و بسیاری از جنبه‌های دیگر زندگی روی زمین بسیار مهم است. تخریب خاک می‌تواند پیامدهای محیط‌زیستی شدیدی مانند سیل و مهاجرت گسترده داشته باشد.

خاک سالم چیست؟

سلامت خاک درحقیقت ظرفیت خاک برای عملکرد به‌عنوان یک سیستم زنده تعریف شده است. خاک‌های سالم جامعه متنوعی از ارگانیسم‌های خاک‌زی را در خود حفظ می‌کنند که به کنترل بیماری‌های گیاهی، حشرات، آفات و علف‌های هرز کمک می‌کند. همچنین پیوندهای همزیستی مفیدی با ریشه‌های گیاه می‌سازند و مواد مغذی ضروری گیاه را بازیافت می‌کنند.

از سوی دیگر ساختار خاک با اثرات مثبت برای حفظ آب خاک و ظرفیت نگهداری مواد مغذی تقویت شده و درنهایت تولید محصول بهبود می‌یابد. خاک سالم همچنین با حفظ یا افزایش محتوای کربن موجود در خود به کاهش تغییرات آب‌ و هوایی کمک می‌کند؛ بنابراین باید بدانیم تولید غذای سالم به خاک سالم بستگی دارد؛ زیرا غذای مغذی، باکیفیت و علوفه دام را تنها در صورتی می‌توان تولید کرد که خاک سالم باشد؛ بنابراین خاک سالم و زنده سیستم حامی امنیت غذایی و تغذیه است. پس خاک‌های سالم اساس تولید غذای سالم هستند؛ از این‌رو می‌توان آنان را پایه‌ای برای امنیت غذایی جهان نیز دانست.

خاک حامی امنیت غذایی و تغذیه است

در دسترس بودن غذا به خاک بستگی دارد. غذای مغذی و باکیفیت و همچنین علوفه حیوانات را تنها درصورتی می‌توان تولید کرد که خاک‌های زنده و سالمی وجود داشته باشد. در طول 50 سال گذشته، پیشرفت در فناوری کشاورزی و افزایش تقاضا به‌دلیل افزایش جمعیت، خاک‌ها را تحت فشار فزاینده‌ای قرار داده است. در بسیاری از کشورها، تولید فشرده محصولات زراعی، خاک را تخلیه می‌کند و ظرفیت تولید غذای سالم و توانایی خاک برای برآوردن نیازهای نسل‌های آینده را به خطر می‌اندازد؛ از این‌رو حفظ خاک سالم مستلزم مدیریت پایدار زمین است.

پیش‌بینی می‌شود جمعیت جهان تا سال 2050 از 9 میلیارد نفر فراتر رود؛ از این‌‌رو برای منابع زمین، آب و تأثیر تغییرات آب‌وهوایی رقابت به وجود می‌آید. امنیت غذایی فعلی و آینده ما به توانایی‌مان برای افزایش بازده و تولید غذای سالم با استفاده از خاک‌هایی که در حال حاضر در حال تولید هستند، بستگی دارد.

سیستم‌های مدیریت تولید کل‌نگر که سلامت اکوسیستم کشاورزی را افزایش و ارتقا می‌بخشند، از نظر اجتماعی، اکولوژیکی و اقتصادی پایدار هستند و به‌منظور حفاظت از خاک و حفظ ظرفیت‌های تولیدی بالا ضروری محسوب می‌‌شوند. کشاورزان در این زمینه نقشی اساسی دارند. در این میان، رویکردهای متعدد و متنوع کشاورزی، مدیریت پایدار خاک را با هدف بهبود بهره‌وری و تولید غذای سالم ترویج می‌کنند؛ برای مثال:

اگرواکولوژی

از تئوری‌های اکولوژیک برای مطالعه و مدیریت نظام‌های کشاورزی استفاده می‌کند تا هم بهره‌وری بیشتری داشته و هم در حفظ منابع طبیعی بهتر باشد. کل این رویکرد نگرشی برای توسعه سیستم‌های کشاورزی و غذایی براساس طیف گسترده‌ای از فناوری‌ها، شیوه‌ها و نوآوری‌ها (از جمله دانش محلی و سنتی و همچنین علم مدرن) است. با درک و کار با فعل ‌و انفعالات بین گیاهان، حیوانات، انسان و محیط‌زیست در نظام‌های کشاورزی، اگرواکولوژی ابعاد متعددی از سیستم غذایی از جمله اکولوژیکی، اقتصادی و اجتماعی را در بر می‌گیرد.

کشاورزی ارگانیک

تولید در بخش کشاورزی بدون استفاده از مواد شیمیایی مصنوعی یا ارگانیسم‌های اصلاح‌شده ژنتیکی، تنظیم‌کننده‌های رشد و افزودنی‌های خوراک دام صورت می‌گیرد. همچنین بر رویکرد مدیریت کل‌نگر مزرعه تأکید دارد؛ جایی که تناوب و حیوانات نقش مهمی در نظام کشاورزی دارند. حاصل‌خیزی خاک سنگ بنای مدیریت ارگانیک و تولید غذای سالم است. از آنجا که کشاورزان ارگانیک از مواد مغذی مصنوعی برای احیای خاک تخریب‌شده استفاده نمی‌کنند، باید بر ساخت و حفظ حاصلخیزی خاک در درجه اول از طریق شیوه‌های کشاورزی اولیه خود تمرکز کنند.

بیشتر بخوانید:

چرا محصول سالم و ارگانیک

کشاورزی حفاظتی

شیوه‌های کشاورزی حفاظتی با پیروی از سه اصل به‌طور چشمگیری شرایط خاک را بهبود می‌بخشد. همچنین تخریب زمین را کاهش و محصول را در بسیاری از نقاط جهان افزایش می‌دهد: حداقل برهم زدن خاک، پوشش دائمی خاک و تناوب زراعی. به‌منظور پایداری طولانی‌مدت، هرگز نباید کاهش مواد آلی در هر سیستم کشاورزی از سرعت تشکیل خاک بیشتر شود. در بیشتر بوم‌نظام‌های کشاورزی، اگر خاک از نظر مکانیکی دچار اختلال شود، این امر امکان‌پذیر نخواهد بود؛ بنابراین یکی از اصول کشاورزی حفاظتی، محدود کردن استفاده از مزاحمت مکانیکی خاک یا خاک‌ورزی در فرایند کشاورزی است.

کشاورزی بدون خاک‌ورزی

خاک‌ورزی صفر یا کاشت بدون خاک‌ورزی یکی از مجموعه تکنیک‌های استفاده‌شده در کشاورزی حفاظتی است. پوشش دائمی یا نیمه دائمی (برای مثال یک محصول در حال رشد یا مالچ مرده) خاک را حفظ و از آن در برابر نور خورشید محافظت می‌کند. باران و باد به میکروارگانیسم‌ها و جانوران خاک اجازه می‌دهند وظیفه تعادل املاح و متعادل کردن مواد مغذی خاک را بر عهده بگیرند. این فرایندهای طبیعی به‌کمک خاک‌ورزی مکانیکی مختل می‌شوند. به حداقل رساندن خاک‌ورزی یا استفاده نکردن از آن می‌تواند فرسایش خاک را در طول عملیات کاهش دهد. در عین حال با کاهش سرمایه‌گذاری سالانه سوخت و نیروی کار در زمان و هزینه صرفه‌جویی می‌کند.

جنگل زراعی یا اگروفارستری

سیستم‌های جنگل زراعی شامل سیستم‌های سنتی و مدرن استفاده از زمین است که در آن درختان همراه با محصولات کشاورزی و/ یا سیستم‌های تولید دام در محیط‌های کشاورزی مدیریت می‌شوند. ترکیب درختان، محصولات زراعی و دام خطرات زیست‌محیطی را کاهش می‌دهد و پوشش خاکی دائمی در برابر فرسایش ایجاد می‌کند. همچنین خسارات ناشی از سیل را به حداقل می‌رساند، به‌عنوان ذخیره آب عمل می‌کند و به نفع گیاهان زراعی و مراتع است. به‌طورکلی، درک بهتر پیوندهای بین حیات خاک و عملکرد اکوسیستم و تأثیر مداخلات انسانی، کاهش اثرات منفی را ممکن کرده و امکان بهره‌برداری مؤثرتر برای تولید غذای سالم از مزایای فعالیت بیولوژیکی خاک را برای کشاورزی پایدارتر و مولدتر فراهم می‌کند.

بیشتر بخوانید:

تولید محصولات ارگانیک | چالش‌ها و مزایا

فواید خاک سالم و نقش حیاتی آن در تولید غذای سالم

خاک از بسیاری جهات علاوه بر تأمین و تولید غذای سالم برای زندگی روی زمین حیاتی است. مواد معدنی و میکروب‌های موجود در خاک نقشی حیاتی در پاک‌سازی آب و فیلتر کردن آلاینده‌ها دارند. خاک با کنترل اینکه آیا بارندگی و آب آبیاری از روی آن می‌گذرد یا به آن وارد می‌شود، به تنظیم حرکت آب و جلوگیری از سیلاب کمک می‌کند.

موجودات گیاهی و جانوری موجود در خاک می‌توانند باکتری‌های مضر را از بین ببرند و در پزشکی استفاده شوند. خاک همچنین نقشی حیاتی در ایجاد ثبات آب ‌و هوای در حال تغییر ایفا می‌کند؛ زیرا پس از اقیانوس‌ها بزرگ‌ترین مخزن کربن است و به تنظیم غلظت دی‌اکسیدکربن اتمسفر کمک می‌کند. در ادامه برخی از فواید خاک سالم ذکر شده است:

تولید غذای سالم و امنیت غذایی

منعطف‌ترین، مولدترین و کارآمدترین زمین‌ها می‌توانند نیازهای غذایی آینده ما و همچنین مصارف غیر غذایی مانند زیست‌توده، الیاف و مواد دارویی را به بهترین نحو تأمین کنند. به‌عنوان یک اصل باید از جنبه‌های دیگر این موهبت محافظت شود. با این حال، هر پیشنهادی برای تغییر کاربری هر زمینی که کاربری کشاورزی ندارد، برای تبدیل آن به اراضی کشاورزی باید به‌طور کامل ارزیابی شود. درنتیجه تأثیر آن بر تولید غذای سالم و امنیت آن، روش‌های تولید و ردپای کربن واردات، اثرگذاری آن بر جوامع روستایی و همچنین مزایای گسترده‌تر مشخص می‌َ‌شود.

تاب‌ آوری در برابر تغییرات اقلیمی

خاک‌هایی که به‌خوبی مدیریت شده‌اند در برابر تغییرات آب‌وهوایی مقاوم‌تر هستند. افزایش مواد آلی در خاک می‌تواند آب را در طول دوره‌های بارندگی جذب کرده و در هوای خشک به‌آرامی برای استفاده گیاهان رها کند؛ درحالی‌که افزایش پوشش گیاهی خاک می‌تواند سرعت خشک شدن آن را کاهش دهد. تعادل خاک سالم با داشتن ساختار خوب، مواد آلی، مواد مغذی، جانوران و گیاهان خاک و مدیریت ماهرانه، عملکرد را بهبود می‌دهد و سبب افزایش بهره‌وری با کاهش فرسایش می‌شود. بازده محصول بهتر و تولید غذای سالم از زمین‌های مولد به این معناست که زمین‌های کمترمولد می‌توانند برای رشد درختان و ذخیره کربن بیشتر استفاده شوند.

کمک به حفظ امنیت غذایی جهانی

افزایش تقاضا برای محصولات کشاورزی سبب شده است علفزارها و جنگل‌های بیشتری به مزارع و مراتع برای کشاورزی تبدیل شوند. فعالیت‌های کشاورزی فشرده ساختار خاک را مختل می‌کند که سبب از بین رفتن مواد آلی و حاصلخیزی، اختلال در چرخه آب، کربن آلی و مواد مغذی گیاه و تسریع رواناب سطحی و فرسایش خاک می‌شود. چرای بیش‌ازحد و تنها کشت یک محصول در یک منطقه از زمین (تک‌کشتی) نیز می‌تواند به‌شدت به خاک آسیب برساند.

جذب مواد مغذی از خاک طی سال‌ها به‌طور مؤثر به فرسودگی خاک و ایجاد محیط ایده‌آل برای آفات و بیماری‌هایی منجر می‌شود که محصولات را از بین می‌برند. چنین تغییراتی در محیط‌زیست، امنیت غذایی و تولید غذای سالم در سطح جهانی را تهدید می‌کند. براساس برآوردهای سازمان ملل، بیش از 800 میلیون نفر در جهان گرسنه هستند تا سال 2050 نیز برای تغذیه بیش از 9 میلیارد جمعیت جهان به تولید 60 درصد غذای بیشتر نیاز داریم.

به‌طورکلی، درک بهتر پیوندهای میان حیات خاک، عملکرد اکوسیستم و تأثیر مداخلات انسانی پیامدهای منفی را کاهش می‌دهد و امکان تولید غذای سالم از مزایای فعالیت بیولوژیکی خاک را برای کشاورزی پایدارتر و مولدتر فراهم می‌کند.

بیشتر بخوانید:

تولید پایدار و اخلاقی مواد غذایی

چگونه خاک سالم سبب ایجاد گیاهان و اکوسیستم‌های سالم می‌شود:

شبکه کاملی از حیات در خاک سالم وجود دارد که اساس بقای اکوسیستم را تأمین می‌کند. خاک سالم به گیاهان اجازه شکوفایی می‌دهد و فواید دیگری نیز دارد. این خاک به نفع گیاهان، مردم و به‌طورکلی محیط‌زیست است. در ادامه برخی از فواید خاک سالم آمده است:

• تولید در خاک سالم سبب ایجاد گیاهان سالمی می‌شود که کمتر در برابر آفات و بیماری‌ها آسیب‌پذیر هستند.
• ذرات خاک سالم به هم می‌چسبند و ساختاری اسفنج مانند به وجود می‌آورند. این حالت سبب حفظ رطوبت و مانع فرسایش می‌شود.
• آب طوفان را جذب می‌کند و پس از فیلتر کردن به عمق خود نفوذ می‌دهد.
• علف‌های هرز را سرکوب می‌کند.
• کربن را جذب و ذخیره می‌کند.
• بدون نیاز به مواد شیمیایی مضر (برای باغ‌های سبزی و مزارع بزرگ) عملکرد بالا را تضمین می‌کند.
• باکیفیت‌ترین و مغذی‌ترین مواد خوراکی و درنهایت تولید غذای سالم را به دنبال دارد!

ویژگی‌های خاک سالم

در ادامه برخی از ویژگی‌های خاک سالم توضیح داده شده است:

شبکه خاکی مواد غذایی

مزایای خاک سالم برای تولید غذای سالم نتیجه حضور یک اکوسیستم پر جنب‌وجوش در خاک است. سلامت خاک به تعادل ظریف موجودات زنده در آن بستگی دارد که با هدف تجزیه مواد آلی، بازیافت مواد مغذی و حمایت از رشد گیاه فعالیت می‌کنند. این سیستم پیچیده زیستی در خاک‌های سالم «شبکه غذایی خاک» نامیده می‌شود. به‌طورکلی مواد مغذی از طریق این شبکه از گیاهان به میکروب‌های مفید تا موجودات بزرگ‌تری مانند کرم‌های خاکی و دوباره به خاک در حال بازچرخش است. در شبکه غذای خاک، زباله‌های یک موجود، گنج موجود دیگری هستند. به عبارت دیگر هیچ چیز هدر نمی‌رود؛ زیرا مواد مغذی در چرخه شبکه می‌چرخند. هر سطح از شبکه به سلامت کل سیستم کمک می‌کند.

تولید گیاهان سالم

گیاهان سالم به شبکه غذایی خاک وابسته هستند. آن‌ها قندها را از طریق فرایند فتوسنتز تولید می‌کنند، اما به مواد مغذی دیگری نیز نیاز دارند. با این حال، بسیاری از این مواد مغذی به شکل‌هایی در خاک محبوس می‌شوند که گیاهان نمی‌توانند مستقیم از آن‌ها استفاده کنند؛ بنابراین وارد تبادل با قارچ‌ها و باکتری‌های مفید می‌شوند. این میکروب‌ها مواد آلی غنی از مواد مغذی را به شکل در‌دسترس برای گیاه تجزیه می‌کنند. در عوض، گیاهان قند را در اختیار میکروب‌ها قرار می‌دهند؛ بنابراین گیاهانی که بخشی از شبکه غذایی خاک هستند، گیاهانی با تغذیه خوب و سالم محسوب می‌شوند.

اگر شبکه غذای خاک در جای خود نباشد، گیاهان برای دریافت مواد مغذی مورد نیاز خود با مشکل مواجهه می‌شوند؛ درنتیجه تولید غذای سالم برای مصارف حیات‌وحش و انسان‌ها دچار چالش می‌شود. همچنین در برابر آفات و بیماری‌ها آسیب‌پذیرتر هستند. هنگامی که گیاهان دچار سوءتغذیه می‌شوند، مواد شیمیایی گیاهی کمتری تولید می‌کنند و نمی‌توانند آفات را مهار کنند. در خاک سالم، قارچ‌ها و باکتری‌های مفید سطح ریشه‌های گیاه را می‌پوشانند و از میکروب‌های عامل بیماری‌زا برای رسیدن به محل‌های گره روی ریشه محافظت می‌کنند.

تبدیل مواد غذایی موجود در خاک به بهترین شکل

باکتری‌های مفید موجود در خاک ترشحات چسبناکی را آزاد می‌کنند که ذرات خاک را به یکدیگر متصل می‌کند. قارچ‌های مفید نیز ترشحاتی تولید می‌کنند که بیشتر خاکدانه‌ها را کنار هم نگه می‌دارد. این تراوش‌های چسبنده ساختار خاک را به وجود می‌آورند؛ به این ترتیب خاک به هم می‌چسبد و در عین حال، هوای زیادی بین دانه‌های آن وجود دارد. کرم‌ها و سایر حشرات نیز ساختار خاک را بهبود می‌بخشند؛ برای مثال کرم‌های خاکی در خاک فرو می‌روند و کانال‌هایی ایجاد می‌کنند که به هوا، آب و ریشه‌ها اجازه می‌دهد عمیق‌تر نفوذ کنند.

مزایای زیست‌ محیطی خاک سالم

• خاک با ساختار خوب متخلخل و غنی از اکسیژن است. زندگی در شبکه غذایی خاک (ریشه‌های گیاهان، میکروب‌ها، کرم‌ها و غیره) بیشتر تحت تأثیر حضور اکسیژن است. محیط غنی از اکسیژن برای میکروارگانیسم‌های بی‌هوازی که در محیط‌های فقیر از اکسیژن رشد می‌کنند نامناسب است؛ درنتیجه عملکرد میکروارگانیسم‌های هوازی مفید در خاک از آن‌ها بیشتر می‌شود.
• خاک متخلخل اجازه می‌دهد آب اضافی ناشی از بارش‌ها به ذخایر آب زیرزمینی نفوذ کند. این آب با عبور از خاک فیلتر می‌شود.
• خاک ساختاریافته رطوبت را در خود نگه می‌دارد و گیاهان را در برابر خشک‌سالی مقاوم‌تر می‌کند.
• هنگامی که ذرات خاک به هم می‌چسبند، فرسایش بسیار کمتری در خاک سطحی رخ می‌دهد. همچنین فرسایش کمتر خاک کیفیت هوا و آب را بهتر می‌کند.
• خاکی که ساختار خوبی دارد کربن را ترسیب می‌کند. کربن توسط گیاهان از جو بیرون کشیده شده و با قارچ‌های مفید مبادله می‌شود. این قارچ‌ها کربن را در میسلیوم خود (ساختار ریشه مانند قارچ‌ها) و همچنین در ترشحات خود (به نام گلومالین) که به ساختار خاک کمک می‌کند، ذخیره می‌کنند. درواقع 50-70 درصد کربن ذخیره‌شده در خاک در ریشه درختان و قارچ‌هایی است که با آن‌ها همزیستی دارند!

اقدامات لازم بری داشتن خاک سالم

همان‌طور که گفتیم لازمه تولید غذای سالم داشتن خاک سالم است؛ برای داشتن خاک سالم روش‌های زیادی وجود دارد؛ از جمله:

کاشت گیاهان متنوع

تنوع گیاهان سبب ایجاد اکوسیستم‌های پر جنب‌وجوش در بالا و زیر زمین می‌شود؛ برای مثال، انواع مختلف گیاهان، مواد مغذی مختلفی را برای تبادل با میکروب‌ها وارد خاک می‌کنند. افزایش تنوع در عملیات می‌تواند چرخه‌های بیماری را بشکند، رشد گیاه را تحریک کند و زیستگاهی برای گرده‌افشان‌ها و موجودات زنده در خاک فراهم آورد. برای این منظور:

• گیاهان پوششی متنوع بکارید.
• از تناوب زراعی متنوع استفاده کنید.
• دام را به سیستم کشاورزی خود وارد کنید.

افزودن مواد آلی به خاک

مواد آلی بسیاری از اعضای شبکه غذایی خاک را تغذیه می‌کند؛ از این‌رو خاک را با کمپوست، برگ‌های کمپوست‌شده، مالچ خرده چوب گیاهان چند ساله و موارد دیگر اصلاح کنید.

تلقیح ریشه گیاهان با میکوریزا

گیاهان یک ساله و چندساله به‌طور یکسان از رابطه همزیستی با قارچ‌ها، به‌ویژه قارچ‌های میکوریزی سود می‌برند. به این عمل مایه‌کوبی میکوریزایی گفته می‌شودکه در آن بذر یا ریشه نهال‌ها به میکوریزا آغشته می‌شود. چند نوع میکوریزا وجود دارد؛ برای مثال، قارچ‌های اکتومیکوریزا تنها با درختان وارد همزیستی می‌شوند. در این میان، مزرعه‌دار باید تحقیقات کافی انجام دهد تا مطمئن شود نوع مناسب تلقیح برای گیاهان خود را استفاده کرده است.

کاهش بر هم‌ زدن خاک

هرگونه خاک‌ورزی یا اختلال در خاک (از سم حیوانات گرفته تا گاوآهن) شبکه‌های میکوریزی و ساختار خاک را در هم می‌شکند. اگرچه خاک بسیاری از اوقات نیاز اساسی به شخم دارد، اما تا حد امکان باید تلاش شود از برهم زدن بسیاری از خاک‌ها اجتناب شود. اگر مزرعه‌دار زمان و هزینه کافی در اختیار داشته باشد، استفاده از انواع مالچ‌ها برای از بین بردن علف‌های هرز می‌تواند بسیار مفید باشد. برای به حداقل رساندن اختلال در خاک و تولید غذای سالم می‌توانید:

• خاک‌ورزی را محدود کنید.
• استفاده از نهاده‌های شیمیایی را بهینه‌سازی کنید.
• حرکت دام‌ها در مزارع را تحت نظارت و کنترل داشته باشید.

خودداری از به‌کار بردن مالچ پلاستیکی

مالچ پلاستیکی مانع نفوذ آب و هوا به خاک می‌شود و همچنین مضرات زیست‌محیطی دارد.

داشتن گیاه در مزرعه در همه فصول سال

میکروب‌های مفید که پایه و اساس شبکه غذایی خاک هستند، برای زنده ماندن به ریشه گیاهان نیاز دارند. نبود گیاهان در زمین برای مدت‌زمان طولانی سبب از بین رفتن چرخه حیات در خاک می‌شود؛ به همین منظور علاوه بر گیاهان زراعی می‌توانید از گیاهان پوششی نیز استفاده کنید. اگرچه این گیاهان معمولاً برای کسب سود برداشت نمی‌شوند، خدمات ارزشمندی ارائه می‌‌دهند. ریشه گیاهان پوششی کانال‌هایی در خاک ایجاد می‌کند که توانایی جذب آب را بهبود می‌بخشد. این گیاهان همچنین مواد آلی خاک را می‌سازند، خاک را در جای خود نگه می‌دارند و ارگانیسم‌های آن را تغذیه می‌کنند. برای به حداکثر رساندن پوشش خاک در طول سال می‌توانید:

• گیاهان پوششی بکارید.
• از مالچ‌های ارگانیک استفاده کنید.
• بقایای گیاهان را در مزرعه باقی بگذارید.

استفاده از گیاهان و درختان چندساله در حواشی مزارع

گیاهان چندساله را داخل مزارع یا حواشی مستقر کنید. شبکه‌های قارچی و باکتریایی مفید می‌توانند در هر فصل، از گیاهان چندساله به گیاهان مجاور منتشر شوند! سعی کنید گل‌های بومی چندساله یا درختچه‌های چندین ساله (مانند تمشک) را در کنار گیاهان یک ساله خود بکارید؛ برای این منظور تعداد ریشه‌های زنده را در خاک به حداکثر برسانید. این ریشه‌ها فرسایش خاک را کاهش می‌دهند و برای ارگانیسم‌هایی مانند کرم‌های خاکی و میکروب‌هایی غذا تأمین می‌کنند که مواد مغذی مورد نیاز گیاهان را به چرخه وارد می‌کنند. در این شرایط:

• مدت‌زمان آیش را کاهش دهید.
• گیاهان پوششی بکارید.
• از تناوب زراعی متنوع استفاده کنید.

حذف کودهای مصنوعی

هنگامی که گیاهان به‌آسانی مواد مغذی مورد نیاز خود را از کود مصنوعی به دست بیاورند، وارد رابطه همزیستی با میکروب‌های مفید نخواهند شد؛ درنتیجه شبکه غذایی خاک از هم می‌پاشد و مزرعه‌دار نمی‌تواند از مزایایی که خاک سالم برای او و محصولاتش دارد، بهره‌مند شود.

ارتباط سلامت انسان با سلامت خاک

ارتباط بین خاک، محصول، تولید غذای سالم و سلامت انسان بیش از آنچه می‌پنداریم، اهمیت دارد. مصرف‌کنندگان در بیشتر موارد درباره منبع غذایی خود و سرمنشأ موادی که مصرف می‌کنند، فکر نمی‌کنند؛ برای مثال، هنگام خوردن سالاد اسفناج یا کلم‌، به وضعیت بهداشت و سلامتی یا قیمت اجناس در فروشگاهی که از آن خرید می‌کنیم، توجه داریم، اما آیا درباره تأسیسات ذخیره‌سازی که این مواد در آن نگهداری می‌شوند یا شرکت حمل‌ونقلی که آن‌ها را از مزرعه به عمده‌فروشی‌ها حمل می‌کرد، فکر می‌کنیم؟ آیا به مزرعه‌ای که زمین و نیروی کار را فراهم می‌کند، بذری که به محصول زندگی می‌دهد، یا تمام راه‌هایی که پس از برداشت، مواد از آن طریق به چرخه حیات خود در زمین بازمی‌گردند، اندیشیده‌اید؟

همه ما از اهمیت میکروبیوم روده مطلع هستیم؛ یکی از اجزای حیاتی سلامت انسان که به اندازه مغز در حفظ عملکرد بدن تأثیرگذار است. میکروبیوم خاک نیز جزئی مهم و در عین حال نادیده گرفته شده در تعیین تراکم مواد مغذی غذای ماست. خاک سالم شامل میلیون‌ها میکروب متنوع از جمله قارچ‌ها، باکتری‌ها و سایر ترکیبات است که از میان رفتن هرکدام از این‌ها یا کمتر شدن آن‌ها سلامت خاک را از بین می‌برد؛ درنتیجه خاکی که سالم نیست، محصول سالمی تولید نمی‌کند.

همان‌طور که جدیدترین مطالعه مجله Peer نشان می‌دهد، مکتب فکری ما باید این باشد که «ممکن است یکی از بزرگ‌ترین اهرم‌های ما برای مبارزه با اپیدمی سلامت عمومی مدرن و بیماری‌های مزمن این باشد که در رژیم غذایی خود تجدیدنظر کنیم و نه‌تنها درباره آنچه می‌خوریم، بلکه حتی درباره نحوه رشد آن».

بیشتر بخوانید:

فلسفه غذا؛ نگرشی تازه به آن

درنهایت اینکه تولید غذای سالم و داشتن جامعه سالامت به خاک سالم بستگی دارد. اهمیت این نکته در نزد مردمان بومی جهان بسیار زیاد بوده است. مهارت‌های دانش بومی بیانگر این مورد هستند، اما انسان صنعت‌زده‌ای که انقلاب سبز را زیسته و عادت کرده است برای حل کردن مسائل آن‌ها را به بخش‌های کوچک‌تری خرد کند، گویا از این حقیقت غافل مانده است که همه موجودات جهان پیوستگی عمیقی با یکدیگر دارند و برای شناخت هرکدام باید آن را در بستر کلی نگریست. خاک بستری برای حیات است. به قول دکتر چارلز ای کلوگ، دانشمند حوزه خاک و رئیس دفتر شیمی و خاک وزارت کشاورزی ایالات‌متحده آمریکا:

«اساساً همه زندگی به خاک بستگی دارد… بدون خاک، زندگی و بدون زندگی هیچ خاکی وجود ندارد. این دو با هم تکامل یافته‌اند».

10178