نقرس چیست و ملاحظات تغذیه‌ای در نقرس

با ما در اینستاگرام پُرفیرو همراه باشید.

• اینستاگرم

نقرس که در ابتدا توسط بقراط در یونان باستان به ثبت رسید، به عنوان یکی از شناخته شده‌‌ترین و قابل کنترل‌ترین بیماری‌های روماتیسمی از نظر بالینی شناخته می‌شود. از نظر تاریخی به عنوان “بیماری پادشاهان و پادشاه بیماری‌ها” شناخته می‌شود.

مطالعات اخیر نشان می‌دهد که شیوع و بروز نقرس می‌تواند بر اساس جمعیت مورد بررسی و روش‌های مورد استفاده به طور قابل توجهی متفاوت باشد به طوری که میزان شیوع آن از کمتر از ۱٪ تا 6/8 درصد و میزان بروز آن بین ۰.۵۸ تا 2/89 در هر ۱۰۰۰ نفر در سال متغیر است. این بیماری در مردان شایع‌تر از زنان است، شیوع آن با افزایش سن افزایش می‌یابد و در برخی از گروه‌های قومی شایع‌تر است.

این بیماری نوعی آرتروز شایع و پیچیده است که می‌تواند افراد را صرف نظر از پیشینه آنها تحت تأثیر قرار دهد و با دوره‌های ناگهانی و شدید درد، تورم، قرمزی و حساسیت در یک یا چند مفصل مشخص می‌شود که بیشتر اوقات انگشت شست پا را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

حملات این بیماری می‌تواند به طور غیرمنتظره‌ای رخ دهد و اغلب افراد را با این احساس که انگشت شست پایشان آتش گرفته است، از خواب بیدار کند. مفصل درگیر داغ، متورم و آنقدر حساس می‌شود که حتی فشار سبک یک ملحفه می‌تواند غیرقابل تحمل باشد. در حالی که علائم نقرس ممکن است نوسان داشته باشد، استراتژی‌های موثری برای مدیریت این علائم و کاهش احتمال عود بیماری وجود دارد.

علل بروز نقرس

این بیماری زمانی بروز می‌کند که کریستال‌های اورات در مفاصل تجمع می‌یابند و منجر به التهاب و درد شدید که مشخصه حمله آن است، می‌شوند. پورین‌ها، که ترکیبات طبیعی موجود در هر سلول بدن و همچنین در غذاهای مختلف هستند نقش مهمی در سنتز DNA و تولید انرژی دارند.

به هنگام تجزیه پورین‌ها، اسید اوریک به عنوان یک محصول جانبی متابولیک تولید می‌شود. به طور معمول، اسید اوریک در جریان خون حل می‌شود، توسط کلیه‌ها تصفیه می‌شود و از طریق ادرار دفع می‌شود. با این حال، اگر بدن بیش از حد اسید اوریک تولید کند یا اگر کلیه‌ها نتوانند آن را به طور موثر از بین ببرند، سطح اسید اوریک می‌تواند در جریان خون افزایش و تجمع یابد و منجر به تشکیل کریستال‌های تیز و سوزنی اورات در مفصل یا بافت مجاور شود که منجر به درد، التهاب و تورم می‌شود.

برای کاهش سطح اسید اوریک در بدن، توصیه می‌شود رژیم غذایی کم پورین را رعایت کنید. کاهش غلظت اسید اوریک می‌تواند به جلوگیری از تشکیل کریستال‌های جدید کمک کند و در نتیجه تعداد حملات نقرس را کاهش دهد.

عوامل خطر بیماری نقرس

عناصر متعددی در افزایش سطح اسید اوریک در بدن نقش دارند. این عوامل عبارتند از:

1. سابقه خانوادگی: افرادی که سابقه خانوادگی دارند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به این بیماری هستند.
2. سن و جنس: عمدتاً به این دلیل که زنان معمولاً سطح اسید اوریک پایین‌تری دارند، این بیماری در مردان شایع‌تر است. با این حال، پس از یائسگی، سطح اسید اوریک زنان افزایش می‌یابد و با مردان قابل مقایسه می‌شود. علاوه بر این، مردان بیشتر مستعد ابتلا به آن در سنین پایین‌تر، معمولاً بین ۳۰ تا ۵۰ سال هستند. در حالی که زنان معمولاً پس از یائسگی علائم را نشان می‌دهند.
3. وزن: اضافه وزن منجر به افزایش تولید اسید اوریک در بدن می‌شود و دفع موثر آن را برای کلیه‌ها دشوارتر می‌کند
4. شرایط پزشکی: بیماری‌ها و مشکلات مختلف سلامتی، مانند فشار خون بالای درمان نشده و بیماری‌های مزمن مانند دیابت، چاقی، سندرم متابولیک و همچنین بیماری‌های قلبی و کلیوی، خطر ابتلا را افزایش می‌دهند.
5. برخی داروها: داروهایی مانند آسپرین با دوز پایین و داروهای مختلف ضد فشار خون (از جمله دیورتیک‌های تیازیدی، مهارکننده‌های آنزیم تبدیل‌کننده آنژیوتانسین (ACE) و مسدودکننده‌های بتا) نیز می‌توانند سطح اسید اوریک را افزایش دهند. علاوه بر این، داروهای ضد رد پیوند که برای گیرندگان پیوند عضو تجویز می‌شوند، ممکن است در افزایش سطح اسید اوریک نقش داشته باشند.
6. جراحی یا ترومای اخیر: انجام عمل‌های جراحی اخیر یا تجربه تروما گاهی اوقات می‌تواند حمله بیماری را تحریک کند. در برخی افراد، واکسیناسیون نیز ممکن است باعث شعله‌ور شدن نقرس شود.
7. رژیم غذایی: انتخاب‌های غذایی به طور قابل توجهی بر مدیریت آن و جلوگیری از شعله‌ور شدن آن تأثیر می‌گذارند. یک رژیم غذایی مناسب همچنین می‌تواند به محافظت از کلیه‌ها که مسئول تصفیه کردن اسید اوریک از جریان خون هستند، کمک کند.مصرف رژیم غذایی سرشار از گوشت قرمز و صدف، همراه با نوشیدنی‌های شیرین شده با فروکتوز، می‌تواند سطح اسید اوریک را افزایش دهد و در نتیجه خطر بیماری را افزایش دهد. علاوه بر این، مصرف الکل، به ویژه آبجو، احتمال ابتلا به نقرس را بیشتر افزایش می‌دهد.

عوارض نقرس

افرادی که از این بیماری رنج می‌برند ممکن است با مشکلات سلامتی شدیدتری مواجه شوند، از جمله:

• نقرس مکرر: در حالی که برخی افراد ممکن است هرگز علائم یا نشانه‌های ابتلا به این بیماری را دیگر نشان ندهند، برخی دیگر ممکن است سالانه چندین دوره را تجربه کنند. داروها می‌توانند در جلوگیری از حملات نقرس برای افراد مبتلا به نقرس مکرر کمک کنند. در صورت عدم رسیدگی، این بیماری می‌تواند منجر به فرسایش و آسیب مفاصل شود.
• نقرس پیشرفته: در صورت عدم درمان، نقرس می‌تواند منجر به تشکیل رسوبات کریستال اورات در زیر پوست شود که به عنوان توفی )با تلفظ( TOE-fie شناخته می‌شود. این توفی‌ها می‌توانند در مکان‌های مختلفی از جمله انگشتان، دست‌ها، پاها، آرنج یا در امتداد تاندون‌های آشیل در پشت مچ پا ظاهر شوند. اگرچه توفی‌ها معمولاً دردناک نیستند، اما ممکن است در هنگام تشدید نقرس متورم و حساس شوند.
• سنگ کلیه: افراد مبتلا به این بیماری ممکن است تجمع کریستال‌های اورات را در مجاری ادراری خود تجربه کنند که منجر به سنگ کلیه می‌شود. داروها می‌توانند به کاهش احتمال ابتلا به سنگ کلیه کمک کنند.

مدیریت بیماری نقرس

مدیریت موثر برای افراد دچار این بیماری شامل ترکیبی از دارودرمانی، اصلاح سبک زندگی و تنظیم رژیم غذایی است. پرفیرو در این مقاله به بررسی گزینه‌های غذایی بهینه برای افراد مبتلا به این بیماری شایع می‌پردازد و غذاهایی را که باید از آنها اجتناب کرد، برجسته می‌کند. توجه به این نکته ضروری است که رژیم غذایی مناسب نمی تواند جایگزین دارو شود.

رژیم غذایی مخصوص نقرس

رژیم غذایی کم پورین برای نقرس

رژیم غذایی کم پورین با هدف به حداقل رساندن مصرف غذاها و نوشیدنی‌های سرشار از پورین برای کاهش سطح اسید اوریک طراحی شده است. این رژیم همچنین مصرف غذاهای خاصی را که ممکن است به کاهش اسید اوریک در بدن کمک کنند، ترویج می‌دهد.

افرادی که سطح اسید اوریک خون آنها بالا است (هیپراوریسمی دارند) می‌توانند از محدود کردن غذاهای پر پورین بهره‌مند شوند. این رویکرد ممکن است به جلوگیری از شروع نقرس در افراد مبتلا به هیپراوریسمی که هنوز به این بیماری مبتلا نشده‌اند، کمک کند. علاوه بر این، ممکن است به جلوگیری از پیشرفت نقرس موجود و کاهش سایر عوارض مرتبط با هایپراوریسمی مانند سنگ کلیه، کمک کند.

مزایای رژیم غذایی کم پورین

یک رژیم غذایی کم پورین می‌تواند با کاهش سطح اسید اوریک افراد مستعد ابتلا به هایپراوریسمی را قادر سازد تا بیماری خود را از طریق رژیم غذایی مدیریت کنند و از این طریق از عوارضی مانند نقرس و سنگ کلیه جلوگیری کند. کسانی که از قبل به نقرس یا سنگ کلیه مبتلا بوده‌اند، می‌توانند با استفاده از این رژیم غذایی از مشکلات جدید مرتبط با افزایش اسید اوریک جلوگیری کنند.

غذاهای مفید برای نقرس

هرچند پیروی از رژیم غذایی مناسب برای نقرس شامل حذف برخی غذاها است اما هنوز هم می‌توانید از موارد زیر که معمولاً برای افراد مبتلا بی‌خطر هستند، لذت ببرید:

1. میوه‌ها: به طور کلی، همه میوه‌ها برای افراد مبتلا به نقرس قابل قبول هستند. به ویژه گیلاس، ممکن است با کاهش سطح اسید اوریک و کاهش التهاب به جلوگیری از حملات کمک کند. توصیه می‌شود روزانه حداقل ۲ واحد میوه مصرف کنید. هر واحد تقریباً به اندازه یک توپ تنیس است. برای میوه‌هایی که با فنجان اندازه‌گیری می‌شوند، یک وعده تقریباً معادل یک فنجان است.
2. سبزی‌ها: انواع سبزی مانند سیب‌زمینی، نخود فرنگی، قارچ، بادمجان و سبزی‌های برگی شکل سبز تیره در نقرس مجاز هستند. تحقیقات نشان می‌دهد که سبزی‌های سرشار از پورین خطر نقرس را افزایش نمی‌دهند. نمونه‌هایی از این قبیل شامل نخود سبز، مارچوبه و اسفناج است. توصیه می شود که حداقل ۲.۵ وعده در روز از أنواع سبزی مصرف کنید. هر واحد سبزی خام معادل یک فنجان است، در حالی که یک واحد سبزی پخته یا آب آن معادل نصف فنجان است.
3. حبوبات: همه حبوبات از جمله عدس، نخود، لوبیا، سویا و توفو قابل قبول هستند. توفو از بستن شیر سویا به دست می آید. یک واحد حبوبات پخته شده تقریباً ۹۰ تا ۱۰۰ گرم است. مصرف یک تا دو واحد حبوبات در روز برای نقرس بی‌خطر است و می‌تواند به عنوان جایگزینی برای گوشت عمل کند. برخی از سبزی‌ها، حبوبات و انواع لوبیا حاوی پورین هستند. با این حال، مطالعات نشان می‌دهد که غذاهای گیاهی با پورین بالا باعث حملات نقرس نمی‌شوند. یک رژیم غذایی غنی از سبزی‌ها، حبوبات و لوبیا برای سلامتی شما مفید است و ممکن است به کاهش سطح اسید اوریک کمک کند.
4. مغزدانه‌ها: در نقرس همه مغزدانه‌ها و دانه‌ها قابل قبول هستند. هرچند مغزدانه‌ها از جمله ایمن‌ترین منابع پروتئینی برای نقرس هستند، اما توجه به مقدار مصرف هر واحد از مغزدانه‌ها به دلیل تراکم بالای کالری آنها مهم است. میزان مصرف مجاز روزانه حدود یک واحد در روز یا حداکثر ۵ واحد در هفته است. هر واحد از مغزدانه‌ها معادل یک مشت کوچک است.
5. غلات کامل: این دسته شامل نان/ماکارونی از گندم کامل، برنج قهوه‌ای، کینوا و جو می‌شود. جو دوسر حاوی سطح متوسطی از پورین است. معمولاً در صورت مصرف در مقادیر معمول مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما وعده‌های زیاد روزانه ممکن است سطح اسید اوریک را برای برخی افراد بالا ببرد. بسته به نیاز انرژی شما، حدود ۳ تا ۶ واحد از این گروه غذایی در روز بی‌خطر در نظر گرفته می‌شود. یک برش نان گندم کامل یا نصف فنجان برنج قهوه‌ای معادل یک واحد است.
6. لبنیات: مطالعات نشان می‌دهد که لبنیات کم‌چرب و محصولات سویا می‌توانند با کاهش سطح اسید اوریک به جلوگیری از حملات نقرس کمک کنند. یک رژیم غذایی مناسب برای نقرس، مصرف سه واحد لبنیات در روز را توصیه می‌کند. هر واحد معادل یک فنجان (۲۴۰ میلی‌لیتر) شیر یا ماست کم‌چرب، یا ۴۲ گرم پنیر سفت، یا ۵۶ گرم پنیر نرم، ترجیحاً کم‌چرب است.
7. تخم‌مرغ: تخم‌مرغ پورین کمی دارد و به همین دلیل منبع پروتئین عالی برای افراد مبتلا به نقرس است. به طور کلی، مصرف یک تخم مرغ در روز برای افراد مبتلا به نقرس بی‌خطر است.
8. نوشیدنی‌ها: مصرف قهوه، چای و چای سبز در نقرس مجاز است. افراد مبتلا به نقرس می‌توانند روزانه 1 تا 3 فنجان قهوه و 3 تا 5 فنجان چای سبز و سیاه مصرف کنند.
9. گیاهان و ادویه‌ها: خواص ضد التهابی موجود در گیاهان و ادویه‌ها ممکن است برای افراد مبتلا به نقرس مفید باشد؛ با این حال، تحقیقات بیشتری لازم است. در هر وعده غذایی استفاده از یک تا دو قاشق غذاخوری گیاهان تازه یا خشک و یک قاشق چایخوری ادویه مجاز است.
10. روغن‌های گیاهی: این دسته شامل روغن‌های کانولا، زیتون، آووکادو، گردو و دانه کتان است. توصیه می‌شود روزانه دو تا چهار قاشق غذاخوری از این روغن‌های سالم مصرف شود.
11. آب: افرادی که روزانه پنج تا هشت لیوان آب می‌نوشند، کمتر از علائم نقرس رنج می‌برند. از آنجا که کلیه‌ها برای دفع اسید اوریک از طریق ادرار به آب نیاز دارند این منطقی به نظر می‌رسد. علاوه بر این، آب برای سلامت کلیه مفید است و اختلال در عملکرد کلیه می‌تواند عامل مؤثری در ابتلا به نقرس باشد.

غذاهایی که می‌توان در حد اعتدال مصرف کرد

نیازهای غذایی شما ممکن است بسته به علائم نقرس و سایر مشکلات سلامتی شما متفاوت باشد. یک پزشک یا متخصص تغذیه می‌تواند توصیه‌های شخصی برایتان ارائه دهد. به طور کلی، پروتئین‌های حیوانی بدون چربی را می‌توان در حد اعتدال و حداکثر دو واحد در روز مصرف کرد. مرغ معمولاً یک انتخاب مناسب در نظر گرفته می‌شود. علاوه بر این، برخی از افراد در صورت مدیریت موفق نقرس خود، می‌توانند گوشت ماهی را در رژیم غذایی خود بگنجانند.

غذاهای ممنوع برای نقرس

این غذاها حاوی مقادیر متوسط تا زیاد پورین هستند و عبارتند از:

• گوشت‌های اندام: این دسته شامل جگر، قلوه، مغز، سیرابی، خوئک و مغز می‌شود.
• گوشت قرمز: مانند گوشت گاو، بره و بیکن.
• سس‌های تهیه شده از آب گوشت و گوشت
• بوقلمون: گوشت بوقلمون سرشار از پورین است. توصیه می‌شود مصرف بوقلمون را به ویژه در هنگام تشدید بیماری محدود کنید.
• گوشت شکار: مصرف غذاهای لذیذی مانند گوشت غاز، گوشت گوساله و گوشت گوزن در نقرس محدود باید شود. از این رو نقرس در قرون وسطی از نظر تاریخی به عنوان “بیماری ثروتمندان” شناخته می‌شد.
• برخی از انواع غذاهای دریایی: از جمله شاه‌ماهی، گوش‌ماهی، صدف، ماهی کاد، ماهی تن، قزل‌آلا و ماهی روغن کوچک در نقرس مجاز نیست.
• الکل: اگرچه همه نوشیدنی‌های الکلی سرشار از پورین نیستند، اما الکل توانایی کلیه‌ها را در دفع اسید اوریک مهار می‌کند و باعث می‌شود که اسید اوریک دوباره در بدن جذب شود و تجمع یابد.
• فروکتوز و نوشیدنی‌های شیرین‌شده با شکر: با وجود اینکه سرشار از پورین نیستند نیز می‌توانند با تسریع فرآیندهای مختلف سلولی، سطح اسید اوریک و در نتیجه خطر نقرس و حملات نقرس را افزایش دهند.
• شربت ذرت با فروکتوز بالا: شکلی غلیظ از فروکتوز است. با بررسی برچسب‌های غذایی، ممکن است شربت ذرت با فروکتوز بالا را در بسیاری از مواد غذایی بسته‌بندی‌شده که انتظارش را ندارید پیدا کنید.
• غذاهای بسیار فرآوری‌شده: غذاهایی که به شدت فرآوری شده‌اند و سرشار از سدیم و چربی‌های ترانس هستند، می‌توانند استرس و التهاب را در کلیه‌ها تشدید کنند. اگرچه این غذاها ممکن است مستقیماً منجر به تجمع اسید اوریک نشوند، اما می‌توانند سایر مشکلات سلامتی را که به مشکلات کلیوی یا نقرس کمک می‌کنند، تشدید کنند.

اصلاح سبک زندگی برای کاهش خطر ابتلا به نقرس

برای مدیریت مؤثر نقرس، متخصصان مراقبت‌های بهداشتی مانند پزشکان یا متخصصان تغذیه ممکن است یه شما توصیه کنند که به یک الگوی غذایی سالم‌تر روی آورید. اتخاذ یک رژیم غذایی جدید ممکن است مفیدتر از صرفاً گنجاندن چند غذای مناسب نقرس در عادات غذایی فعلی شما باشد، به خصوص اگر رژیم غذایی معمول شما شامل اقلامی مانند چربی‌های اشباع‌شده و کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده باشد. به ویژه رژیم‌های غذایی شناخته‌شده برای تقویت سلامت قلب، مانند رژیم‌های غذایی DASH و مدیترانه‌ای، ممکن است مفید باشند. علاوه بر اصلاح رژیم غذایی، چندین تغییر در سبک زندگی وجود دارد که می‌توانید برای کاهش خطر ابتلا به نقرس و تشدید نقرس انجام دهید، از جمله:

• مدیریت وزن: داشتن وزن اضافی ممکن است احتمال ابتلا به نقرس را افزایش دهد. کاهش وزن ممکن است به کاهش این خطر کمک کند. مطالعات نشان می‌دهد که کاهش کالری دریافتی و کاهش وزن می‌تواند سطح اسید اوریک را کاهش داده و دفعات حملات نقرس را حتی بدون رعایت رژیم غذایی محدود شده با پورین، کاهش دهد. علاوه بر این، کاهش وزن، فشار روی مفاصل را کاهش می‌دهد.
• مصرف آب کافی: مصرف مقادیر کافی آب (5 تا 8 لیوان در روز) برای اطمینان از عملکرد بهینه بدن ضروری است.
• سایر اقدامات برای اصلاح سبک زندگی مانند انجام فعالیت بدنی منظم، محدود کردن مصرف الکل و در نظر گرفتن مکمل ویتامین C می‌تواند به کاهش خطر ابتلا به نقرس و تخفیف حملات نقرس کمک بیشتری کند.

سایر اقدامات برای اصلاح سبک زندگی که می‌تواند به کاهش خطر ابتلا به نقرس و تخفیف حملات نقرس کمک بیشتری کند:

• انجام فعالیت بدنی منظم
• محدود کردن مصرف الکل
• در نظر گرفتن مکمل ویتامین سی

جمع بندی

نقرس، نوعی آرتروز شایع و قابل کنترل است که عمدتاً مردان را به ویژه با افزایش سن تحت تأثیر قرار می‌دهد و با درد ناگهانی و شدید مفاصل، بیشتر در انگشت شست پا، مشخص می‌شود. نقرس از تجمع کریستال‌های اورات در مفاصل به دلیل افزایش سطح اسید اوریک ناشی می‌شود که ممکن است ناشی از تولید بیش از حد یا دفع ناکافی باشد.

عوامل خطر مهم برای ابتلا به نقرس شامل سابقه خانوادگی، سن و جنس، چاقی، برخی شرایط سلامتی (مانند فشار خون بالا و دیابت)، داروهای خاص، اقدامات جراحی یا آسیب‌های اخیر و عادات غذایی است. در صورت عدم درمان، نقرس می‌تواند منجر به دوره‌های مکرر، نقرس پیشرفته که با تشکیل توفی (رسوب کریستال‌های اورات) و سنگ کلیه مشخص می‌شود، بگردد. مدیریت مؤثر نقرس شامل دارودرمانی، اصلاح سبک زندگی و تغییر عادات غذایی است.

10203

منابع

1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK546606/
2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32541923/#:~:text=Recent%20reports%20of%20the%20prevalence,and%20in%20some%20ethnic%20groups
3. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/gout/symptoms-causes/syc-20372897
4. https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/22548-gout-low-purine-diet
5. https://www.healthline.com/nutrition/best-diet-for-gout#takeaway
6. https://www.kidney.org/news-stories/what-to-eat-and-avoid-if-you-have-gout
7. https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/in-depth/gout-diet/art-20048524