مسمومیت غذایی

با ما در اینستاگرام پُرفیرو همراه باشید

• اینستاگرم

مسمومیت غذایی زمانی اتفاق می‌افتد که فرد غذای حاوی باکتری، ویروس یا سایر عوامل بیماری‌زا می‌خورد که می‌توانند باعث بیماری شوند. ده‌ها نوع از میکروب می‌توانند باعث مسمومیت غذایی شوند. با این حال، برخی از رایج‌ترین آنها عبارتند از نورویروس و سالمونلا. اشریشیا کلی (E. coli) کمتر شایع است و معمولاً علائم شدیدتری ایجاد می‌کند. هر نوع غذای آلوده‌ای می‌تواند باعث مسمومیت غذایی شود، اگرچه برخی از غذاها نسبت به سایرین آسیب‌پذیرتر از سایرین در برابر آلودگی هستند.

پُرفیرو در مقاله حاضر تلاش کرده است به شما آگاهی‌های لازم را در مورد این موضوع به صورت جامع و کامل ارائه دهد تا با دانستن هر کدام از موارد خاص بتوانید از گزند آسیب مواد غذایی در امان باشید. البته پُرفیرو بر خود لازم می‌داند بگوید که تشخیص نهایی و درمان و هرگونه اقدامی در این راستا باید تحت‌ نظر پزشک صورت بگیرد و هدف از مقاله حاضر تنها آگاهی‌بخشی تا شما بدانید که در مورد چه مسائل و علائمی هشیار باشید.

علل شایع بروز مسمومیت‌های غذایی و مدت زمان آنها

علل شایع مسمومیت غذایی عبارتند از:

نورویروس

یک ویروس مسری است که در غذا و آب آلوده به مدفوع یافت می‌شود. می‌تواند از طریق تماس با افراد یا سطوح آلوده منتشر شود. نورویروس‌ها 26 درصد مواردی را که نیاز به بستری شدن در بیمارستان دارند، تشکیل می‌دهند. بیشتر شیوع بیماری در محیط‌های خدمات غذایی مانند رستوران‌ها اتفاق می‌افتد، جایی که افراد آلوده غذاهای خام مصرف می‌کنند. نوروویروس درمانی ندارد. این بیماری در صورتی که فردی استراحت کند، به قدر کافی مایعات مصرف کند و مکمل‌های ویتامینی و مواد معدنی مصرف کند، درمان می‌شود. بیشتر علائم عفونت نوروویروس در عرض 12 تا 48 ساعت پس از قرار گرفتن در معرض آن شروع شده و معمولا بعد از چند روز قطع می‌شوند. علائم شایع نورویروس عبارتند از:

• حالت تهوع
• استفراغ
• اسهال، معمولاً ثابت و شدید
• دل درد
• گرفتگی شکم
• تب
• لرز
• سردرد
• بی‌حالی
• بدن درد یا درد عضلانی

در موارد شدید، نوروویروس می‌تواند باعث کم‌آبی شدید بدن شود. بدون درمان، کم‌آبی شدید می‌تواند منجر به مرگ گردد. علائم کم‌آبی شدید عبارتند از:

• سرگیجه، به‌خصوص هنگام ایستادن
• احساس ضعف
• خستگی مفرط
• خشکی دهان و گلو
• کاهش ادرار
• درد یا ضعف عضلانی
• چشم‌های خشک، حساس یا دردناک
• خواب آلودگی غیرمعمول، گیجی و کاهش اشک در کودکان

سالمونلا غیرتیفوئیدی

گونه‌های سالمونلا یکی از علل اصلی اسهال باکتریایی در سراسر جهان هستند و هر ساله باعث 94 میلیون مورد و حدود 115000 مرگ می‌شوند. سالمونلا از طریق غذا و آب آلوده به مواد مدفوع پخش می‌شود. تماس با افراد یا حیوانات آلوده نیز می‌تواند باعث عفونت شود. عفونت‌های سالمونلا اغلب باعث اسهال عفونی (گاستروانتریت) می‌شوند. سایر علائم رایج عبارتند از تب و درد شکم. علائم می‌تواند در هر نقطه‌ای در عرض 6 تا 72 ساعت پس از قرار گرفتن در معرض آلودگی شروع شود، اما معمولاً در عرض 12 تا 36 ساعت رخ می‌دهد.

تشخیص معمولاً با استفاده از نمونه مدفوع انجام می‌شود. در بسیاری از موارد، رساندن مایعات کافی به بدن و استراحت تنها درمان توصیه شده است. بیشتر عفونت‌ها در عرض 4 تا 7 روز بهبود می‌یابند. به موارد شدید یا افراد پرخطر، مانند کودکان، افراد مسن و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، ممکن است داروهای ضدمیکروبی داده شود.

کلستریدیوم پرفرنجنس

نوعی باکتری است که روده انسان و حیوان را آلوده می‌کند. اگر مقدار زیادی از باکتری وارد بدن شود، بیماری رخ می‌دهد. از طریق تماس با فرد آلوده قابل‌انتقال نیست. Clostridium perfringens که بیشتر در گوشت خام و محصولات مرغ یافت می‌شود، در غذاهای از قبل پخته‌شده که برای سرو گرم نگه داشته شده‌اند، پخش می‌شود. عفونت می‌تواند در هر نقطه‌ای بین 6 تا 24 ساعت پس از قرار گرفتن در معرض آلودگی رخ دهد، اما معمولاً در عرض 8 تا 12 ساعت اتفاق می‌افتد.

علائم شامل اسهال و درد شکم است. اکثر مردم تب یا استفراغ را درصورت ابتلا به این عامل تجربه نمی‌کنند. علائم اغلب به‌طور ناگهانی شروع و در عرض 24 ساعت متوقف می‌شود. اکثر موارد با استراحت و هیدراتاسیون درمان می‌شوند. برای موارد شدید، جایگزینی الکترولیت و مایعات داخل وریدی ممکن است برای جلوگیری از کم‌آبی شدید ضروری باشد.

گونه‌های کمپیلوباکتر

عامل اصلی جهانی گاستروانتریت باکتریایی یا التهاب معده و روده کوچک هستند. آنها در روده حیوانات خون‌گرم به‌ویژه گاو و طیور یافت می‌شوند و از طریق مصرف گوشت و فرآورده‌های طیور پخش می‌شوند. آنها همچنین می‌توانند از طریق تماس مستقیم با حیوانات آلوده منتقل شوند.
عفونت می‌تواند 1 تا 10 روز پس از مواجهه رخ دهد. بیشتر عفونت‌ها خفیف هستند و طی 3 تا 6 روز به خودی خود بهبود می‌یابند. شایع‌ترین علائم عبارتند از:

• اسهال
• حالت تهوع
• استفراغ
• تب
• درد یا گرفتگی شکم
• سردرد
• خستگی
• کم‌آبی بدن

درمان شامل هیدراتاسیون و استراحت است. کودکان، سالمندان و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند ممکن است به مراقبت‌های پزشکی نیاز داشته باشند.

بیشتر بخوانید:

هیدراتاسیون و اهمیت آب برای بدن: چرا باید آب کافی بنوشیم؟

انگل‌ ها

انگل‌های زیادی وجود دارند که می‌توانند از طریق غذای آلوده منتقل شوند. شایع‌ترین انگل‌های غذایی عبارتند از:

• تک‌یاخته‌ها، مانند گونه‌های کریپتوسپوریدیوم و توکسوپلاسما گوندی
• کرم‌های گرد، مانند گونه‌های تریچینلا
• کرم‌های نواری مانند دیفیلوبوتریوم

این انگل‌ها می‌توانند از طریق گوشت و ماهی نیم‌پز و سبزیجات خام آلوده به مدفوع منتقل شوند. علائم بسته به انگل متفاوت است. بسیاری از آنها باعث علائم گوارشی می‌شوند، در حالی که برخی نیز می‌توانند منجر به سرفه، ضایعات پوستی و مشکلات عصبی شوند.

لیستریا مونوسیتوژنز

اگر چه آنها نادرتر از سایر اشکال بیماری‌های ناشی از غذا هستند، عفونت لیستریا مونوسیتوژنز اغلب جدی است و نیاز به بستری شدن در بیمارستان دارد. سالانه حدود 1600 نفر به عفونت لیستریا مبتلا می‌شوند و از هر 5 نفر یک نفر در اثر این بیماری جان خود را از دست می‌دهد. لیستریا بیشتر نوزادان، زنان باردار، افراد مسن و مبتلایان به بیماری‌های سیستم ایمنی را درگیر می‌کند. علائم اولیه عفونت عبارتند از اسهال، مشابه بیشتر بیماری‌های ناشی از غذا. علائم معمولاً در عرض 1 تا 4 ساعت پس از مصرف غذای آلوده رخ می‌دهد. اگر لیستریا گسترش یابد، می‌تواند باعث عفونت تهاجمی شود. علائم عفونت تهاجمی عبارتند از:

• تب
• درد عضلانی
• عضلات یا مفاصل سفت، به‌ویژه در گردن
• از دست دادن تعادل
• گیجی
• تشنج

لیستریا با استفاده از نمونه مدفوع تشخیص داده می‌شود و با استفاده از آنتی‌بیوتیک درمان می‌گردد.

اشریشیا کلی (E. coli)

باکتری E. coli به‌طور طبیعی در روده اکثر انسان‌های سالم زندگی می‌کند. در حالی که بیشتر انواع E. coli بی‌ضرر هستند، برخی از گونه‌ها باعث عفونت می‌شوند. این باکتری‌ها از طریق مدفوع موجود در غذا یا آب و همچنین از طریق تماس مستقیم با افراد آلوده پخش می‌شوند. گونه E.coli می‌تواند طیف گسترده‌ای از علائم را ایجاد کند:

• اسهال و اسهال خونی
• گرفتگی شکم
• تب با درجه پایین
• کم‌آبی بدن
• عفونت دستگاه ادراری
• عفونت تنفسی

بیشتر علائم در عرض 3 تا 4 روز پس از عفونت ظاهر شده و پس از 5 تا 7 روز بهبود می‌یابند.
درمان توصیه شده معمولا هیدراتاسیون و استراحت است. با این حال، برخی از گونه‌های E. coli می‌توانند باعث اسهال خونی و کم‌آبی شدید بدن شوند که نیاز به بستری شدن در بیمارستان یا درمان فوری پزشکی دارند.

جلوگیری از مسمومیت‌های غذایی

بسیاری از موارد مسمومیت غذایی قابل‌پیشگیری هستند. بهداشت خوب و پختن کامل غذاها بهترین و ساده‌ترین راه برای جلوگیری از مسمومیت غذایی است. حداقل دمای ایمن پخت‌وپز به شرح زیر است (دماها بر حسب درجه فارنهایت):

• گوشت چرخ‌کرده: 160
• گوشت گاو، گوساله و گوسفند تازه: 145 (3 دقیقه بگذارید بماند)
• مرغ: 165
• تخم‌مرغ: 160، تخم‌مرغ‌ها را بپزید تا سفیده‌ها سفت شوند
• باقیمانده ظروف و قابلمه: 165
• ماهی: 145 یا گوشت بتواند با چنگال از هم جدا شود
• صدف: بپزید تا پوسته‌ها خود به خود باز شوند

برخی از راه‌های پیشگیری از مسمومیت غذایی عبارتند از:

• شستن مکرر دست
• نگهداری مواد غذایی فاسدشدنی در یخچال در مدت 1 ساعت و غذاهای پخته‌شده در مدت 2 ساعت
• گرم کردن مجدد غذا تا دمای پخت توصیه‌شده
• اجتناب از دست زدن به صورت یا دهان
• شستن میوه‌ها و سبزیجات قبل از پختن و مصرف
• جلوگیری از آلودگی متقابل گوشت، مرغ و لبنیات با میوه‌ها و سبزیجات
• پوشک، کیسه سگ و خاک گربه را دور از محل‌های آماده‌سازی غذا قرار دهید
• اجتناب از قرار گرفتن در معرض آب‌های کوچک و راکد، مانند دریاچه‌های کوچک، برکه‌ها و استخرهای بازی کودکان
• شستن مکرر دست‌ها در اطراف حیوانات مزرعه و باغ‌وحش

6 ماده غذایی با خطر مسمومیت غذایی

محققان بیش از 250 بیماری منتقله از غذا را شناسایی کرده‌اند. برخی از میکروب‌هایی که باعث این بیماری‌ها می‌شوند، روی غذاهای خاص راحت‌تر رشد می‌کنند. برخی از روش‌های آماده‌سازی غذا نیز می‌تواند خطر مسمومیت غذایی را افزایش دهد، مانند زمانی که یک فرد سبزیجات را روی تخته برش شسته نشده، جایی که قبلاً گوشت خرد کرده بود، آماده می‌کند. برخی از غذاهایی که خطر بیشتری برای مسمومیت غذایی دارند عبارتند از:

تخم‌مرغ

سالمونلا، یکی از میکروب‌هایی که معمولاً باعث مسمومیت غذایی می شود، ممکن است تخم‌مرغ را آلوده کند. خطر آلودگی زمانی که فردی تخم‌مرغ خام یا نیم‌پز می‌خورد، بسیار بیشتر است. سالمونلا می‌تواند تخم‌ها را زمانی که از بدن پرندگانی خارج می‌شوند، آلوده کند. این عفونت می‌تواند داخل تخم‌ها را نیز هنگام تشکیل در بدن پرنده آلوده کند. مدفوع آلوده پرنده آلوده نیز می‌تواند بر روی تخم تأثیر بگذارد. استافیلوکوکوس اورئوس (استاف اورئوس) یک باکتری است که در مواد غذایی که برای مدت طولانی در یخچال بوده‌اند، سم تولید می‌کند.

اگرچه پختن غذا می‌تواند اکثر باکتری‌ها را از بین ببرد، اما سموم استاف اورئوس باقی می‌مانند و ممکن است همچنان باعث بیماری شوند. برای کاهش خطر عفونت، تخم‌مرغ‌ها را در دمای 40 درجه فارنهایت (4/4 درجه سانتیگراد) یا کمتر در یخچال نگهداری کنید. از تخم‌مرغ‌های ترک‌خورده یا آسیب‌دیده استفاده نکنید و آنها را کاملا بپزید تا زرده‌ها سفت شوند. برای غذاهایی که نیاز به تخم‌مرغ نیمه‌پخته دارند، فقط از تخم‌مرغ پاستوریزه استفاده کنید. هر وعده غذایی حاوی تخم‌مرغ یا سس مایونز بر پایه تخم‌مرغ نیز باید ظرف 2 ساعت پس از آماده‌سازی در یخچال نگهداری شود.

گوشت

گوشت، به‌ویژه گوشت نپخته یا نیم‌پز، می‌تواند ناقل طیف وسیعی از بیماری‌های ناشی از غذا مانند سالمونلا، E. coli، کلستریدیوم پرفرنجنس و یرسینیا باشد. گوشت آلوده همچنین می‌تواند سایر مواد غذایی را از طریق آلودگی متقابل، آلوده کند. برای کاهش خطر آلودگی متقابل، افراد باید:

• دست‌های خود را بعد از دست زدن به گوشت خام یا نیم‌پز بشویید.
• گوشت خام را در نزدیکی یا همراه دیگر غذاها نگهداری نکنید.
• ظروفی را که برای تهیه گوشت استفاده می‌کنند، کاملا بشویید.
• گوشت را با استفاده از دماسنج پخت کامل بپزید.
• باقی‌مانده را در یخچال بگذارید.

پختن گوشت در دمای داخلی بالا اکثر عوامل بیماری‌زا را از بین می‌برد، اما دمای مورد نیاز بسته به نوع گوشت متفاوت است. افراد می‌توانند دستورالعمل‌های مربوط به هر نوع غذا را بررسی کنند.
حتماً گوشت را تا 2 ساعت پس از آماده‌شدن در یخچال قرار دهید و در صورتی که قرار است بیرون از خانه آن را مصرف کنید، مراقب باشید که گوشت و غذاهای گوشتی را خنک نگه دارید. این کار به جلوگیری از عفونت استاف اورئوس کمک می‌کند.

تهیه

تقریبا نیمی از موارد مسمومیت غذایی از محصولات آلوده ناشی می‌شوند. سبزیجات برگ‌دار، میوه‌ها و جوانه‌ها می‌توانند افراد را به لیستریا، E. coli، سالمونلا و سایر عوامل بیماری‌زا آلوده کنند. جوانه‌ها یکی از عوامل رایج ایجادکننده بیماری هستند زیرا برای رشد به شرایط گرم و مرطوب نیاز دارند. این شرایط همچنین بستر مناسبی برای رشد باکتری‌ها و سایر میکروب‌ها فراهم می‌کند. زنان باردار و سایر افرادی که در معرض خطر بیماری شدید مرتبط با مسمومیت غذایی هستند نباید جوانه بخورند. برای کاهش خطر بیماری ناشی از محصولات، افراد لازم است:

• تمام میوه‌ها و سبزیجات را بشویید.
• محصولات پوست‌کنده یا خردشده را ظرف 2 ساعت، یا اگر دمای بیرون 90 درجه فارنهایت (32/2 درجه سانتیگراد) یا بالاتر است، 1 ساعت در یخچال قرار دهید.
• میوه‌ها و سبزیجات را از سایر غذاهای خام به‌ویژه گوشت جدا کنید.

غذای تخمیرشده

در غذاهای تخمیرشده و کنسروشده از باکتری‌های سالم برای طعم دادن به مواد غذایی استفاده می‌کنند. غذاهای تخمیرشده و کنسروی بی‌خطر هستند، اما زمانی که مشکلی در فرآیند تخمیر پیش بیاید، باکتری‌های خطرناک می‌توانند وارد غذا شوند. یکی از بزرگترین خطرات مواد غذایی تخمیرشده عفونت بوتولیسم است. بوتولیسم به سیستم عصبی آسیب می‌رساند و باعث ایجاد فلج می‌شود. اگر فرد به موقع درمان نشود، این بیماری حتی می‌تواند کشنده باشد. غذاهای کمتری اسیدی بیشتر در کنسروهای خانگی باعث ایجاد بوتولیسم می‌شوند. چنین غذاهایی عبارتند از:

• لوبیا سبز
• مارچوبه
• ذرت
• چغندر
• سیب‌زمینی‌ها

در آلاسکا، ماهی تخمیرشده و غذاهای دریایی علت اصلی بوتولیسم هستند.
اجتناب از این غذاهای تخمیرشده می‌تواند خطر مسمومیت غذایی را کاهش دهد. افراد همچنین باید روغن‌هایی را که در کنسرو خانگی استفاده می‌کنند در یخچال نگهداری کنند و پس از باز کردن کنسروها باقی‌مانده آنها را در یخچال نگهداری کنند.

غذای دریایی

غذاهای دریایی، به‌ویژه غذاهای خام و نیم‌پز مانند صدف، باعث بسیاری از انواع مسمومیت‌های غذایی، از جمله بیماری‌های لیستریا و سالمونلا می‌شود. این غذاها همچنین می‌توانند باعث عفونتی به نام ویبریو یا ویبریوز شوند. Vibrio vulnificus می‌تواند باعث عفونت زخم خطرناک و تهدیدکننده زندگی شود. بسیاری از مردم Vibrio vulnificus را “باکتری گوشت خوار” می‌نامند، زیرا باعث مرگ بافت گوشت اطراف زخم می‌شود. برای کاهش خطر ابتلا به این عفونت، لازم است هنگام تهیه غذاهای دریایی دست‌های خود را بشویند. افرادی که در معرض خطر بالای بیماری‌های ناشی از غذا هستند باید از مصرف غذاهای دریایی خام یا نیم‌پز کاملاً خودداری کنند. همچنین بهتر است از خوردن غذاهای دریایی مناطقی که اخیراً شیوع Vibrio vulnificus داشته‌اند، خودداری کنید.

اگرچه خوردن صدف خام در هر زمانی از سال می‌تواند باعث ویبریوز شود، اما به‌نظر می‌رسد بیشتر موارد در طول ماه‌های تابستانی از ماه ادی‌بهشت تا مهر رخ می‌دهد، زمانی که آب‌های اقیانوس گرم‌تر هستند.

شیر و پنیر غیر پاستوریزه

پنیرهای نرم، شیر خام و شیر غیرپاستوریزه همگی محل پرورش باکتری‌ها از جمله لیستریا هستند. زنان باردار و سایر گروه‌هایی که در معرض خطر بالای بیماری‌های ناشی از غذا هستند باید به‌طور کامل از مصرف این غذاها اجتناب کنند. شستن دست‌ها قبل و بعد از خوردن غذاهای غیرپاستوریزه می‌تواند خطر عفونت را کاهش دهد، همانطور که خوردن پنیرهای نرم تهیه شده از شیر پاستوریزه به‌راحتی می‌تواند خطر عفونت را کاهش دهد.

محصولات خانگی، مانند آنهایی که که در بازارهای کشاورزی به فروش می‌رسند، ممکن است به دقت پاستوریزه یا به درستی ذخیره نشده باشند. بنابراین، همیشه هنگام خرید این اقلام احتیاط کنید و در مورد ایمنی مواد غذایی سوال کنید. فرآورده‌های لبنی و وعده‌های غذایی حاوی محصولات لبنی که در دمای اتاق نگه‌داری شده‌اند نیز ممکن است محیط مناسبی برای استاف اورئوس بوده و باعث بیماری‌های ناشی از غذا شود.

مراقب باشید که مواد غذایی و غذاهای حاوی محصولات لبنی ظرف 2 ساعت پس از آماده‌سازی در دمای 35 تا 40 درجه فارنهایت (1/6 تا 4/4 درجه سانتیگراد) در یخچال نگهداری شوند.

درمان مسمومیت‌های غذایی

درمان مسمومیت غذایی به نوع عفونت فرد بستگی دارد. در موارد خفیف، مسمومیت غذایی می‌تواند به خودی‌ خود برطرف شود، به‌خصوص در بزرگسالانی که سالم هستند. کودکان، سالمندان و زنان باردار ممکن است بیشتر مستعد ابتلا به بیماری‌های شدید باشند و همیشه باید برای مسمومیت غذایی مشکوک به پزشک مراجعه کنند.
در بیشتر موارد، درمان بر مدیریت علائم و جلوگیری از کم‌آبی متمرکز است. در بیمارستان، پزشک ممکن است مایعات داخل وریدی یا داروهای ضدتهوع را تجویز کند.
درمان خانگی معمولاً شامل مصرف نوشیدنی‌های الکترولیتی، نوشیدن آب زیاد و استراحت است. توجه داشته باشید که نوشیدنی‌های ورزشی نمی‌توانند به اندازه کافی الکترولیت‌های ازدست‌رفته را جایگزین کنند، بنابراین فرد نباید برای درمان مسمومیت غذایی آنها را بنوشد.

جلوگیری از مسمومیت‌های غذایی

حمل و نقل ایمن مواد غذایی کلید پیشگیری از مسمومیت غذایی است. برای کاهش خطر، افراد باید:

• غذاهایی را کاملا بپزید که در صورت مصرف خام خطر مسمومیت غذایی افزایش می‎‌یابد.
• از مصرف غذاهایی که در معرض خطر مسمومیت غذایی هستند اجتناب کنید (مثلا اگر فرد دارای سیستم ایمنی ضعیف است یا در معرض بیماری قرار دارد باید دقت بیشتری صورت بگیرد).
• با تهیه غذاهای مختلف بر روی سطوح مختلف از آلودگی متقاطع جلوگیری کنید.
• پس از استفاده، هر سطح را کاملا تمیز و ضدعفونی کنید.
• دست‌های خود را قبل از تهیه غذا، قبل از غذا خوردن و هنگام کار با یک ماده غذایی و رفتن به سراغ ماده بعدی بشویید.
• غذاها را در 35 تا 40 درجه فارنهایت (1/6 تا 4/4 درجه سانتیگراد) ظرف 2 ساعت پس از آماده‌شدن در یخچال قرار دهید.
• از گذاشتن مواد غذایی در یخچال به مدت بیش از 2 ساعت در هر زمان پس از آماده‌سازی خودداری کنید

تفاوت ویروس معده و مسمومیت‌های غذایی

ویروس معده که گاهی آنفولانزای معده نیز نامیده می‌شود، به‌عفونت ویروسی دستگاه گوارش اشاره دارد؛ درحالی‌که مسمومیت غذایی یک عفونت باکتریایی است که از طریق غذا وارد بدن می‌شود. هر دو می‌توانند علائم شکمی ایجاد کنند.
عفونت‌های باکتریایی و ویروسی علائم مشابهی مانند تهوع، استفراغ و اسهال دارند، اما آزمایش مدفوع ممکن است بین آنها تمایز قائل شود.

ویروس معده در مقایسه با مسمومیت غذایی

ویروسی که به دستگاه گوارش حمله می‌کند معمولاً ویروس معده نامیده می‌شود. مردم گاهی اوقات این بیماری را “آنفولانزای معده” می‌نامند، اگرچه این نام گمراه‌کننده است، زیرا آنفولانزا به سیستم تنفسی حمله می‌کند. ویروس معده را می‌توان به عنوان گاستروانتریت ویروسی نیز نامید. گونه‌های مختلفی از ویروس وجود دارد.
از سوی دیگر، مسمومیت غذایی، مصرف غذای آلوده را توصیف می‌کند. باکتری‌ها، ویروس‌ها یا انگل‌هایی که کمتر رایج است می‌توانند از طریق مواد غذایی فاسد، غیربهداشتی تهیه‌شده یا به هر طریق دیگری آلوده به بدن وارد شده و علائم گاستروانتریت را ایجاد کنند. در زیر به مقایسه ویژگی‌های این دو بیماری می‌پردازیم، پس لطفا ادامه مقاله را از دست ندهید:

مقایسه روش‌های انتقال

ویروس‌های معده:

ویروس‌های معده بسیار مسری هستند و می‌توانند به‌سرعت پخش شوند. افراد آلوده به ویروس معده از لحظه شروع احساس بیماری کرده و همچنین حتی تا چند روز اول پس از بهبودی هنوز قابلیت سرایت دارند. ویروس معده می‌تواند به روش‌های مختلفی پخش شود:

• خوردن غذا یا نوشیدن مایعاتی که به ویروس آلوده شده‌اند
• تماس مستقیم یا غیرمستقیم دهان با فرد آلوده یا سطحی که ویروس روی آن وجود دارد

این ویروس همچنین در استفراغ و مدفوع افرادی که عفونت دارند نیز وجود دارد.

مسمومیت غذایی:

آلودگی متقاطع اغلب علت مسمومیت غذایی است که طی آن موجودات مضر از یک سطح به سطح دیگر منتقل می‌شوند. غذاهای نپخته و آماده، مانند سالاد، به‌ویژه در معرض خطر آلودگی هستند. زمانی که طیف وسیعی از غذاها از جمله گوشت، لبنیات و سس‌ها در دمای مناسب نگهداری نشوند، باکتری‌ها می‎توانند به‌سرعت رشد کنند. باکتری‌ها و سایر ارگانیسم‌های مضر مواد سمی تولید می‌کنند که در هنگام خوردن می‌توانند باعث التهاب روده‌ها شوند. اگر گوشت خام به درستی استفاده نشود یا به درستی پخته نشود، ممکن است در خانه نیز آلودگی ایجاد شود. سالمونلا و E. coli دو نوع باکتری رایج مرتبط با مسمومیت غذایی هستند.

مقایسه علائم

علائم ویروس‌های معده و مسمومیت غذایی بسیار شبیه به هم هستند اما ممکن است تفاوت‌هایی نیز وجود داشته باشد.

ویروس‌های معده:

علائم ویروس معده عبارتند از:

• اسهال که ممکن است آبکی یا خونی باشد
• از دست دادن اشتها
• حالت تهوع یا استفراغ
• گرفتگی معده، درد عضلانی یا ضعف
• تب با درجه پایین
• سردرد
• سبکی سر یا سرگیجه

ویروس معده معمولا باعث مدفوع خونی نمی‌شود. مدفوع حاوی خون می‌تواند نشانه عفونت جدی‌تری باشد. این علائم اغلب 3-4 روز طول می‌کشد اما می‌تواند تا 14 روز نیز ادامه یابد.

مسمومیت غذایی:

علائم مسمومیت غذایی می‌تواند در عرض چند ساعت پس از خوردن غذا رخ دهد. افراد ممکن است موارد زیر را تجربه کنند:

• اسهال آبکی یا خونی
• حالت تهوع
• استفراغ
• درد و گرفتگی معده
• تب، لرز و بدن درد
• سرگیجه و سبکی سر ناشی از کم‌آبی بدن

بیماری ناشی از مسمومیت غذایی می‌تواند از چند ساعت تا چند روز طول بکشد.
اگر افراد غذایی که بیرون از یخچال مانده است، بخورند یا سایر افرادی که همان غذا را مصرف کرده‌اند علائم مشابهی را تجربه کنند، معمولاً می‌توانند به مسمومیت غذایی مشکوک شد.
سالاد، مرغ‌خام یا نیم‌پز، تخم‌مرغ، غذاهای دریایی و سایر محصولات لبنی از غذاهای پرخطر برای ایجاد مسمومیت غذایی هستند.

تشخیص

هیچ روش یکسانی برای تشخیص ویروس معده وجود ندارد. پزشک احتمالاً برای تشخیص تنها بر اساس علائم ارائه‌شده دارو خواهد داد. آزمایش مدفوع سریع می‌تواند برای تشخیص روتاویروس یا نوروویروس استفاده شود اما در اکثر کلینیک‌ها به‌راحتی در دسترس نیست. هیچ آزمایش سریعی برای سایر ویروس‌ها وجود ندارد. نمونه مدفوع همچنین می‌تواند برای رد عفونت باکتریایی یا انگلی استفاده شود.
تشخیص مسمومیت غذایی نیز می‌تواند دشوار باشد، به‌خصوص اگر نتوانید علت خاصی را شناسایی کنید. آزمایش‌های مدفوع ممکن است قادر به شناسایی پاتوژن ایجادکننده بیماری باشند.

درمان هر کدام

درمان بستگی به ارگانیسم ایجادکننده عفونت دارد. درمان حمایتی که شامل افزایش رساندن مایعات به بدن، استراحت، پر کردن الکترولیت و دارو برای تب است، معمولاً تمام موارد مورد نیاز برای بیماری‌های ویروسی هستند. این کار به این دلیل است که ویروس‌ها به آنتی‌بیوتیک‌ها پاسخ نمی‌دهند و فقط باید دوره خود را طی کنند. اگر مشخص شود که باکتری مانند سالمونلا باعث ایجاد علائم می‌شود، ممکن است آنتی‌بیوتیک تجویز شود. برای انگل‌ها، داروهای ضدانگلی ممکن است در دسترس باشد. چند قدم وجود دارد که افراد می‌توانند در خانه برای کمک به بهبودی از ویروس معده یا مسمومیت غذایی انجام دهند.

• بگذارید معده آرام شود. سعی کنید تا زمانی که احساس بهتری ندارید هیچ غذای جامدی نخورید.
• تکه‌های یخ را بمکید یا جرعه‌های کوچک آب بنوشید. افراد برای جلوگیری از کم‌آبی بدن باید مایعات زیادی بنوشند. از مصرف آب میوه‌ها یا سایر نوشیدنی‌های حاوی قند یا شیرین‌کننده‌های زیاد که می‌توانند اسهال را بدتر کنند، خودداری کنید.
• خودتان را راحت کنید و دوباره به خوردن غذا برگردید. با غذاهای ملایم و آسان‌هضم‌شونده مانند کراکر، نان تست و برنج شروع کنید. در صورت بازگشت احساس تهوع از خوردن دست بکشید.
• از مصرف برخی مواد تا زمانی که احساس بهبودی کنید، یا برای چند روز تا یک هفته پس از برطرف شدن علائم، اگر مورد ابتلا شدید بود، خودداری کنید. اینها شامل لبنیات، کافئین، الکل، شکر و غذاهای چرب یا بسیار چاشنی‌دار می‌شود.
• لازم است از مصرف داروهای بدون نسخه خودداری کنید، مگر اینکه توسط یک ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی توصیه شود، زیرا برخی از آنها می‌توانند عفونت را بدتر کنند. حتی داروهای ضداسهال نیز در برخی موارد می‌توانند وضعیت را بدتر کنند.

گاستروانتریت معمولاً در عرض چند روز یا کمتر بدون دارو برطرف می شود. با این حال، هیدراتاسیون برای بهبودی سریع و پیشگیری از عوارض حیاتی است. افراد در صورت داشتن هر یک از علائم زیر باید به دنبال مراقبت‌های پزشکی باشند:

• مدفوع خونی یا استفراغ
• قادر به نگه داشتن مایع به مدت 12-24 ساعت در بدن خود نیست
• سرگیجه یا سبکی سر
• تب بالای 104 درجه فارنهایت
• درد شدید و بی امان شکم

جلوگیری از هر کدام

ویروس معده:

نورویروس هر سال باعث 19 تا 21 میلیون بیماری می‌شود. اقدامات پیشگیرانه زیر می‌تواند به کاهش خطر ابتلا به ویروس معده کمک کند.

• رعایت بهداشت دست‌ها: افراد باید همیشه دست‌های خود را با آب و صابون بشویند، به‌خصوص بعد از استفاده از توالت، تعویض پوشک، یا قبل از غذا خوردن یا تهیه غذا.
• رعایت نکات احتیاطی در آشپزخانه: شستن میوه‌ها و سبزیجات و پختن تمام غذاها بسیار مهم است.
• تمیز کردن و ضدعفونی کردن سطوح بالقوه آلوده: افراد باید بلافاصله پس از استفراغ یا اسهال سطوح آلوده را تمیز و ضدعفونی کنند.
• شستن کامل لباس‌ها: ویروس معده به‌راحتی از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود، بنابراین لباس‌های آلوده به استفراغ یا مدفوع را باید درآورده و در آب داغ بشویید.
• فاصله گرفتن از افراد آلوده به این ویروس: اگر فردی در خانواده آلوده است، باید از وسایل شخصی جداگانه مانند بشقاب و لیوان استفاده کند و در صورت امکان از حمام جداگانه استفاده کند.

در برخی از کشورها واکسیناسیونی وجود دارد که با برخی از ویروس‌های معده مقابله می‌کند. این واکسن می‌تواند در جلوگیری از علائم شدید ویروس در صورت تزریق به کودکان در سال اول زندگی آنها موثر باشد.

مسمومیت غذایی:

افراد می‌توانند با اطمینان از اینکه گوشت، سالاد، سس و سایر غذاها در دمای مناسب نگهداری می‌شوند، از مسمومیت غذایی جلوگیری کنند. از خوردن غذاهایی که بیش از 2 ساعت بیرون از یخچال مانده است خودداری کنید.
مهم است که افراد هنگام دست زدن به هر گونه گوشت خام دست‌های خود را بشویند. آنها همچنین باید مطمئن شوند که آن را به‌طور کامل بپزند و از خوردن گوشت خام، تخم‌مرغ خام یا سس‌های تهیه‌شده با تخم‌مرغ خام خودداری کنند. در طول پیک‌نیک یا مهمانی‌ها، غذاهایی که باید در یخچال نگهداری شوند، را روی یخ نگهداری کنند. افراد همچنین هنگام غذا خوردن در رستوران‌ها یا سایر محیط‌های ناآشنا باید مراقب باشند.

مسمومیت غذایی در بارداری

فرد باردار شانس بیشتری برای ابتلا به مسمومیت غذایی دارد. این حالت می‌تواند یک تجربه ترسناک برای والدین منتظر باشد زیرا مسمومیت غذایی خطرات زیادی برای دوران بارداری به همراه خواهد داشت. تغییرات هورمونی که در دوران بارداری اتفاق می‌افتد می‌تواند سیستم ایمنی بدن فرد را تغییر دهد و باعث شود که افراد در معرض مسمومیت غذایی قرار بگیرند. مسمومیت غذایی می‌تواند پس از خوردن یا نوشیدن چیزی حاوی باکتری، ویروس، انگل یا سایر آلاینده‌ها اتفاق بیفتد.

بروز این بیماری در بارداری می‌تواند منجر به آسیب به نوزاد، زایمان زودرس، از دست دادن بارداری یا مرده‌زایی شود. با این حال راه‌های زیادی برای پیشگیری یا درمان آن وجود دارد. در این بخش مقاله علائم مسمومیت غذایی در دوران بارداری توضیح داده شده، خطرات احتمالی آن را بررسی کرده و روش‌های درمان و پیشگیری را مورد بحث قرار می‌دهیم.

علائم مسمومیت غذایی در بارداری

علائم کلی مسمومیت غذایی ممکن است شامل موارد زیر باشد که در بارداری نیز ظاهر می‌شوند:

• ناراحتی معده
• گرفتگی شکم
• حالت تهوع
• استفراغ
• اسهال
• تب

مدت زمان علائم بسته به زمان مصرف غذای آلوده و نوع مسمومیت غذایی فرد ممکن است متفاوت باشد. نوع مسمومیت غذایی نیز ممکن است علائم مختلفی ایجاد کند. بر اساس CDC، انواع مسمومیت‌های غذایی زیر علائم زیر را دارند:

لیستریا:

احتمال ابتلا به عفونت لیستریا در زنان باردار 10 برابر بیشتر از جمعیت عادی است. بروز علائم ممکن است بین یک هفته تا یک ماه طول بکشد. که ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• تب
• درد عضلانی
• سردرد
• خستگی

سالمونلا:

علائم سالمونلا می‌تواند بین 6 ساعت تا 6 روز پس از قرار گرفتن در معرض مواد غذایی آلوده شروع شود و ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• دل درد
• استفراغ
• اسهال
• حالت تهوع

نورویروس:

علائم نوروویروس معمولاً 12 تا 48 ساعت پس از مصرف غذا یا نوشیدنی آلوده توسط فرد شروع می‌شود. علائم نوروویروس عبارتند از:

• گرفتگی معده
• اسهال
• استفراغ
• حالت تهوع

E. coli (اشریشیا کلی):

فرد ممکن است 3 تا 4 روز پس از مصرف غذا یا نوشیدنی آلوده علائم E. coli را تجربه کند. این علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• گرفتگی معده
• استفراغ
• اسهال

استاف (استافیلوکوکوس اورئوس):

علائم استاف ممکن است به سرعت، بین 30 دقیقه تا 8 ساعت پس از مصرف غذای آلوده توسط فرد بروز کند. آنها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• حالت تهوع
• استفراغ
• گرفتگی معده
• اسهال

شرایطی با علائم مشابه

برخی شرایط دیگر وجود دارد که می‌تواند علائم مشابه مسمومیت غذایی را در فرد ایجاد کند.

مسمومیت غذایی یا حشره معده؟

• گاستروانتریت یا حشره معده بسیار مسری است و می‌تواند به‌راحتی از فردی به فرد دیگر سرایت کند که نوعی التهاب روده است. غذا یا نوشیدنی آلوده می‌تواند باعث گاستروانتریت شود، اما علت اصلی معمولاً عفونت باکتریایی یا ویروسی است.
• مسمومیت غذایی معمولا مسری نیست. افراد تنها زمانی به آن مبتلا می‌شوند که همان غذای آلوده را بخورند.

مسمومیت غذایی یا تهوع صبحگاهی؟

تهوع صبحگاهی نیز علائمی مشابه مسمومیت غذایی دارد. فرد مبتلا به تهوع صبحگاهی ممکن است علائمی را در 12 هفته اول بارداری تجربه کند، اگرچه ممکن است در هر زمانی رخ دهد.

خطرات

مسمومیت غذایی می‌تواند برای جنین و همچنین والد خطرناک باشد. این بیماری می‌تواند باعث مشکلات جدی سلامتی برای کودک، از دست دادن حاملگی، زایمان زودرس، مرده‌زایی یا حتی مرگ مادر شود.
جنین‌های در حال رشد باید تا حدامکان از مادر که حامل آنها است مواد مغذی دریافت کنند. اگر مادر نتوانند غذا را برای مدت‌طولانی در بدن خود نگه دارند تا بدن بتواند مواد مغذی آن را جذب کند، ممکن است جنین رشد مناسبی نداشته باشد. فردی با علائم خفیف می‌تواند در دوران بارداری آلودگی را به فرزند متولدنشده خود منتقل کند بدون اینکه حتی بداند که مسمومیت غذایی دارد.

نوزادان تازه‌متولدشده نیز می‌توانند مشکلات سلامتی داشته باشند و حتی اگر مادر عفونت داشته باشد، ممکن است با علائم مسمومیت غذایی متولد شوند.

درمان مسمومیت غذایی در خانه

در حالی که افراد باردار در صورت داشتن علائم مسمومیت غذایی باید همیشه به پزشک مراجعه کنند، برخی از کارها وجود دارد که می‌توانند در خانه نیز برای کمک به آنها انجام دهند.

خوراکی‌ها

زمانی که فرد دچار مسمومیت غذایی می‌شود، احساس تمایل به خوردن هر چیزی ممکن است سخت باشد. با این حال، یک فرد باردار باید غذا بخورد تا قدرت خود را حفظ کند و مطمئن شود که به اندازه کافی برای تامین نیازهای خود و جنین خود غذا می‌خورد. بهتر است غذاهای ملایم و کم‌چرب بخورید که به حفظ آرامش معده تا حد امکان کمک می‌کند. غذاهایی که می‌توانند بخورند عبارتند از:

• کراکر نمکی
• نان تست
• سس سیب
• پوره سیب‌زمینی
• برنج آب‌پز

نوشیدنی

فرد مبتلا به مسمومیت غذایی در معرض خطر شدید کم‌آبی بدن قرار دارد. بنابراین، اطمینان از مصرف مایعات کافی بسیار مهم است. راه‌های آسان برای جایگزینی مایعات ازدست‌رفته عبارتند از نوشیدن:

• آب ساده
• آب‌میوه رقیق‌شده با آب
• نوشیدنی‌های ورزشی حاوی الکترولیت
• آبگوشت‎ها

محلول‌ها یا نمک‌های آبرسانی خوراکی نیز می‌توانند به جایگزینی گلوکز و الکترولیت‌ها کمک کنند. آنها از آب با نمک و گلوکز اضافی تشکیل شده‌اند که به آبرسانی به بدن کمک می‌کند.

درمان‌های طبیعی

زنجبیل دارای خواصی است که حالت تهوع و استفراغ را کاهش می‌دهد. در صورت مشاهده این علائم، چای زنجبیل ممکن است به فرد کمک کند.

پیشگیری از مسمومیت غذایی

مسمومیت غذایی می‌تواند از محصولات غذایی مختلف ناشی شود، اما اقداماتی وجود دارد که افراد می‌توانند خطر ابتلا به آن را کاهش دهند. اگرچه خطرات مسمومیت غذایی در بارداری می‌تواند ترسناک باشد، اما راه‌هایی برای پیشگیری از آن وجود دارد. در زیر به برخی از آنها اشاره می‌شود.

• گوشت و مرغ: همیشه از پخته شدن آن‌ها مطمئن شوید. این امر خطر ابتلا به مسمومیت غذایی را کاهش می‌دهد. یک دماسنج گوشت می‌تواند به فرد کمک کند تا بررسی کند که گوشتش به حداقل دمای داخلی ایمن رسیده است. به‌عنوان مثال، باید گوشت گاو، استیک و گوشت چرخ‌شده را در دمای حداقل 145 درجه فارنهایت (63 درجه سانتیگراد) بپزد و به گوشت 3 دقیقه استراحت پس از پخت بدهد.
• سبزیجات: سبزیجات شسته‌نشده و سبزیجات خام می‌توانند باعث مسمومیت غذایی در فرد شوند. اطمینان حاصل کنید که تمام سبزیجات را با دقت بشویید.
• تخم‌مرغ: مصرف تخم‌مرغ خام یا نیم‌پز خطر ابتلا به بیماری‌های ناشی از غذا را در فرد افزایش می‌دهد. تخم‌مرغ پاستوریزه خطر کمتری دارد.
• شیر: شیر غیرپاستوریزه می‌تواند خطر مسمومیت غذایی در فرد باردار را افزایش دهد. این موضوع شامل پنیرهای تهیه‌شده با شیر غیر پاستوریزه نیز می‌شود.
• غذای دریایی: افراد باردار باید از مصرف ماهی‌های خام یا نیم‌پز مانند سوشی خودداری کنند. غذاهای دریایی پخته‌شده و کنسروهای ماهی و غذاهای دریایی خطر کمتری برای ایجاد بیماری‌های ناشی از غذا دارند. سایر غذاهایی که افراد باردار باید از آن اجتناب کنند عبارتند از: جوانه های خام، سالادهای اغذیه فروشی‌ها و رب‌ها

فرد باردار همچنین باید از گوشت‌های خوراکی و هات داگ خودداری کند، مگر اینکه در دمای 165 درجه فارنهایت (74 درجه سانتیگراد) یا بالاتر پخته شوند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنید:

اگر فرد باردار و مشکوک به مسمومیت غذایی است باید با پزشک تماس بگیرد. حتی اگر اکثر افراد بدون نیاز به مراقبت‌های پزشکی از مسمومیت غذایی بهبود می‌یابند، فرد باردار باید سلامت جنین را نیز در نظر بگیرد. یک فرد باردار در صورت داشتن هر یک از علائم زیر باید فوراً با پزشک تماس بگیرد:

• دمای بدن بیش از 102 درجه فارنهایت
• خون در مدفوع
• اسهالی که بیش از 3 روز طول بکشد
• سرگیجه
• خشکی دهان یا گلو
• استفراغ مکرر

نکات ایمنی مواد غذایی

مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری نکات ایمنی غذایی زیر را برای جلوگیری از مسمومیت غذایی توصیه می‌کند:

تمیزی

• قبل از تهیه غذا از تمیز بودن همه چیز اطمینان حاصل کنید. این شامل شستن دست‌ها و کار با ظروف تمیز و تخته‌های برش روی میزهای تازه تمیز شده است. این امر خطر آلودگی را کاهش می دهد.
• شستن میوه‌ها و سبزیجات تازه زیر آب جاری می‌تواند میکروب‌هایی که ممکن است باعث مسمومیت غذایی شود را از بین ببرد.

جداسازی

• اطمینان حاصل کنید تمام ظروفی که با غذاهای خام در تماس هستند، با غذاهای پخته یا آماده تماس نداشته باشند.
• از نگهداری گوشت خام، مرغ، غذاهای دریایی و تخم‌مرغ در هنگام خرید مواد غذایی و پس از بازگشت به خانه، در زمان نگهداری در یخچال تا تهیه غذا، جدا از سایر غذاها نگهداری کنید.
• از یک دماسنج برای تعیین اینکه آیا دمای داخلی غذای آنها به اندازه‌ای بالا است که میکروب‌هایی را که می‌توانند باعث مسمومیت غذایی شوند از بین ببرد، استفاده کنید.

خنک کردن

غذای فاسدشدنی را در اسرع وقت سرد کنید، مطمئن شوید که دمای یخچال در دمای 40 درجه فارنهایت (4 درجه سانتیگراد) یا کمتر باشد. مواد غذایی منجمد را در یخچال، آب سرد یا در مایکروویو ذوب کنید. وقتی غذا روی پیشخوان ذوب می‌شود، باکتری‌ها می‌توانند به سرعت در هر قسمتی از غذا که به دمای اتاق برسد، تکثیر شوند.

و در نهایت، مسمومیت غذایی معمولا یک بیماری جزئی است که فرد را مجبور می‌کند چند روز از محل کار یا مدرسه مرخصی بگیرد. با این حال، موارد شدیدتر ممکن است نیاز به بستری شدن در بیمارستان یا حتی تهدیدکننده زندگی داشته باشند. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری نشان می‌دهد که هر سال حدود 128000 نفر به‌دلیل مسمومیت غذایی به بیمارستان مراجعه کرده و حدود 3000 نفر جان خود را از دست می‌دهند.

افراد باید برای هر گونه علائم بیماری ناشی از غذا به پزشک مراجعه کنند. دریافت درمان سریع ممکن است به کاهش خطر عوارض جدی کمک کند. همچنین افراد باردار بیشتر مستعد مسمومیت غذایی هستند.
مسمومیت غذایی معمولاً پس از چند روز خودبه‌خود برطرف می‌شود، اما در یک فرد باردار، می‌تواند یک بیماری جدی و حتی کشنده باشد. پیروی از پروتکل‌های ایمنی غذایی می‌تواند به افراد باردار کمک کند تا از مسمومیت غذایی جلوگیری کرده، بارداری ایمن و سالم داشته باشند و از هر گونه مسائل مرتبط برای خود و فرزندشان جلوگیری کنند.

10121