آیا محصولات تراریخته برای سلامتی مضر هستند؟

با ما در اینستاگرام پُرفیرو همراه باشید.

• اینستاگرم

تولیدکنندگان محصولات تراریخته، از جمله غذاها، ارگانیسم‌ها را برای بهبود محصول یا به دست آوردن مزیت تجاری اصلاح ژنتیکی می‌کنند. به عنوان مثال، گیاهان GMO ممکن است در مقادیر زیاد راحت‌تر رشد کنند یا ممکن است میوه بیشتری تولید کنند. گوشت GMO از حیوانات اصلاح شده ژنتیکی ممکن است طعم بهتر یا متفاوتی داشته باشد.

محصولات GMO همچنان، به ویژه در میان برخی از گروه‌های زیست محیطی و طبیعی بحث برانگیز هستند. مخالفان اصلاح ژنتیکی نگران این هستند که تغییرات ژنتیکی ممکن است بر سلامت انسان به روش‌های پیش‌بینی نشده تأثیر بگذارد. به عنوان مثال، این نگرانی وجود دارد که مواد مغذی این محصولات ممکن است به سایر بافت‌ها آسیب برساند یا به طور موثر متابولیزه نشود. علاوه بر این، نمی‌توان از اثرات طولانی‌مدت مصرف محصولات GMO اطلاع داشت.

اکثر تحقیقات در مورد محصولات GMO هیچ شواهدی از آسیب نشان نمی‌دهد. با این حال، جامعه علمی اذعان دارد که تحقیقات موجود نه به اتفاق آرا و نه قطعی است. بسیاری از دانشمندان همچنان نگرانی‌های خود را در مورد استفاده از محصولات GMO مطرح می‌کنند که بیشتر مطالعات خطرات یا مزایای بلندمدت آن را ارزیابی نکرده‌اند. پُرفیرو در ادامه این مقاله به معرفی GMO ها، از جمله اثرات آنها بر محیط زیست و خطرات و مزایای بالقوه سلامتشان بر محیط زیست با شما صحبت می‌کند.

GMO به چه معناست؟

GMO به معنای ارگانیسم اصلاح شده ژنتیکی است. این تعریف شامل طیف گسترده‌ای از موجودات است، از حشرات و گیاهان گرفته تا حیوانات بزرگ که کشاورزان برای تولید غذا پرورش می‌دهند. امروزه تولیدکنندگان محصولات GMO بسیار زیادتر شده‌اند، به قدری که شاید انواع غیر اصلاح ژنتیکی شده محصولات عملا به سختی در دسترس باشند. به عنوان مثال، بیشتر سویا، پنبه و ذرتی که در ایالات متحده رشد می‌کند، از نظر ژنتیکی اصلاح شده است. در ایران نیز مصرف تراریخته‌ها آمار بالایی دارد؛ برای مثال 90 درصد سویای وارداتی در ایران از انواع تراریخته است. بنابراین لازم است بیشتر درباره آنها بدانید.

غذای تراریخته چیست؟

غذاهای GMO غذاهایی هستند که دانشمندان آنها را در آزمایشگاه اصلاح ژنتیکی کرده‌اند. به عنوان مثال، برخی از سیب زمینی‌های GMO بیشتر تازه می‌مانند و قهوه‌ای نمی‌شوند. برخی از انواع ذرت GMO سمی به نام Bacillus thuringiensis تولید می‌کنند که برای انسان بی‌ضرر است اما حشرات خاصی را می‌کشد.

بنا به تعریف سازمان فائو ارگانیسم‌های اصلاح‌شده ژنتیکی (GMOs) را می‌توان به عنوان موجودات (یعنی گیاهان، حیوانات یا میکروارگانیسم‌هایی) تعریف کرد که در آن‌ها ماده ژنتیکی (DNA) به گونه‌ای تغییر یافته است که به طور طبیعی با جفت‌گیری و/یا نوترکیبی طبیعی اتفاق نمی‌افتد. این فناوری اغلب «بیوتکنولوژی مدرن» یا «فناوری ژن»، گاهی اوقات «فناوری DNA نوترکیب» یا «مهندسی ژنتیک» نامیده می‌شود. این امر اجازه می‌دهد تا ژن‌های منتخب از یک موجود زنده به موجود دیگر، همچنین بین‌ گونه‌های غیرمرتبط، منتقل شوند. غذاهای تولید شده از ارگانیسم‌های تراریخته یا با استفاده از آنها اغلب به عنوان غذاهای تراریخته شناخته می‌شوند.

چرا غذاهای تراریخته تولید می‌شوند؟

غذاهای تراریخته توسعه یافته – و به بازار عرضه می شوند – زیرا مزیتی برای تولیدکننده یا مصرف‌کننده این غذاها وجود دارد. این به معنای تبدیل کردن تولیدات به محصولی با قیمت کمتر، سود بیشتر (از نظر دوام یا ارزش غذایی) یا هر دو است. در ابتدا توسعه‌دهندگان بذر تراریخته می‌خواستند محصولاتشان توسط تولیدکنندگان پذیرفته شود و بر نوآوری‌هایی تمرکز کردند که سود مستقیم برای کشاورزان (و به طور کلی صنایع غذایی) به همراه دارد.

یکی از اهداف توسعه گیاهان بر اساس ارگانیسم‌های تراریخته، بهبود حفاظت از محصولات است. هدف محصولات تراریخته در حال حاضر در بازار، افزایش سطح حفاظت از محصولات از طریق معرفی مقاومت در برابر بیماری‌های گیاهی ناشی از حشرات یا ویروس‌ها یا از طریق افزایش تحمل نسبت به علف‌کش‌ها است.

مقاومت در برابر حشرات با گنجاندن ژن تولید سم از باکتری Bacillus thuringiensis (Bt) در گیاه غذایی حاصل می شود. این سم همان‌طور که پیش از این گفته شد در حال حاضر به عنوان یک حشره‌کش معمولی در کشاورزی استفاده می‌شود و برای مصرف انسان بی‌خطر است. نشان داده شده است که محصولات تراریخته که ذاتاً این سم را تولید می‌کنند به مقادیر کمتری از حشره‌کش‌ها در شرایط خاص نیاز دارند.

جایی که فشار آفت زیاد است مقاومت به ویروس از طریق معرفی یک ژن از ویروس‌های خاص که باعث بیماری در گیاهان می‌شود، به دست می‌آید. مقاومت در برابر ویروس باعث می‌شود گیاهان کمتر مستعد ابتلا به بیماری‌های ناشی از این گونه ویروس‌ها شوند و در نتیجه عملکرد محصول بیشتر گردد.

تحمل علف کش از طریق معرفی ژنی از یک باکتری که مقاومت به برخی علف‌کش‌ها را منتقل می کند، حاصل می‌شود. در شرایطی که فشار علف‌های هرز زیاد است، استفاده از چنین محصولاتی منجر به کاهش مقدار علف‌کش‌های مصرفی می‌شود. از دیگر سو، تولیدکنندگان ممکن است به دلایل مختلف محصولات GMO تولید کنند، از جمله تمایل به تولید:

• محصولات بیشتر در همان دوره یا منطقه
• محصولاتی که به حشرات یا بیماری‌ها مقاوم هستند
• محصولات با طعم بهتر یا مواد مغذی‌تر
• محصولاتی که سریع‌تر بالغ می‌شوند، زیرا این فرآیند سرعت تولید را بالا می‌برد

اکثر تحقیقات نشان می‌دهد که تولید محصولات GMO مزایای قابل توجهی را برای تولیدکنندگان فراهم می‌کند. به عنوان مثال، یک متاآنالیز در سال 2014 از 147 مطالعه نشان داد که محصولات GMO عملکرد را 22٪ و سود کشاورزان را تا 68٪ افزایش می‌دهند.

مزایای محصولات تراریخته

با پیش‌بینی جمعیت جهانی ۹ میلیارد نفر تا سال ۲۰۴۹، چالش کشاورزی برای تأمین تقاضای روزافزون غذاهای مغذی وجود دارد. به طور قابل بحث، کشاورزی سنتی و تولید غذا نتوانسته‌اند تأمین مداوم و ثابتی را فراهم کنند. در عین حال، پرورش انتخابی سنتی حداقل به ۱۰ سال زمان نیاز دارد تا ویژگی‌های مطلوب به طور مداوم در محصولات زراعی نمایان شود. اما بیوتکنولوژی مدرن این امکان را فراهم می‌کند که ژن‌های خاص شناسایی، جداسازی و به محصولات مورد نظر وارد شوند تا ویژگی‌های آن‌ها بهبود یابد. مهندسی ژنتیک محصولات و سایر کاربردهای فناوری در تولید غذا سریع‌تر هستند و شکاف بزرگی در زنجیره تأمین و تقاضا را پر کرده‌اند.

کیفیت و ثبات کشاورزی

یکی از معایب کشاورزی سنتی، آسیب‌پذیری محصول در برابر خشکسالی، بیماری‌ها و آفت‌ها و همچنین استفاده زیاد از سموم دفع آفات و علف‌کش‌ها است. بنابراین، فشارهای محیطی تهدیدی برای تولید پایدار محصولات کشاورزی محسوب می‌شوند. به همین دلیل، غذاهای GMO اصلاح شده‌اند تا قابلیت اطمینان تأمین غذا و کیفیت ثابت محصول نهایی را فراهم کنند. به عنوان مثال، این محصولات شامل موارد زیر هستند:

• گیاهان ذرت GMO که به خشکسالی مقاوم هستند و عملکرد بالاتری دارند.
• سویاهای GMO که به علف‌کش‌ها مقاوم بوده و نیاز کمتری به استفاده از آن‌ها دارند.
• ماهی سالمونGMO که دو برابر سریع‌تر رشد می‌کنند و در دسترس افراد بیشتری قرار می‌گیرند.
• پاپایاهایی که عاری از ویروس هستند.
• سیب‌زمینی‌هایی که هنگام برش قهوه‌ای نمی‌شوند.

خواص تغذیه‌ای بهبود یافته

اگرچه بهبودهای کشاورزی در صدر بیوتکنولوژی و غذاهای GMO قرار دارند، برخی اصلاحات بر روی افزایش پروفایل تغذیه‌ای غذاها متمرکز شده‌اند. به عنوان مثال، آناناس‌های گوشت صورتی در کاستاریکا دارای سطوح بالایی از کاروتنوئیدها هستند — ترکیباتی که ممکن است خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن مانند بیماری قلبی را در انسان‌ها کاهش دهند. افزایش غلظت اسید آمینه ضروری لیزین در ذرت و بتاکاروتن در برنج طلایی نیز نمونه‌های دیگری هستند.

تحقیقات جاری همچنین در حال بررسی روش‌هایی برای افزایش ارزش تغذیه‌ای محصولات ترانسژنیک است، از جمله اصلاح پروبیوتیک‌ها و پری‌بیوتیک‌ها برای بهبود سلامت روده. این تلاش‌ها همچنین از نظر سلامت عمومی اهمیت دارند تا مواد مغذی ضروری که معمولاً در رژیم غذایی کمبود دارند، به طور گسترده‌ای در دسترس جمعیت قرار گیرند. مزایای بالقوه محصولات GMO شامل جذابیت برای مصرف‌کنندگان، تاب‌آوری، ارزش تغذیه‌ای و کاهش ضایعات است.

جذابیت

محصولات GMO ممکن است به طور فزاینده‌ای برای مصرف‌کنندگان جذاب باشند. به عنوان مثال، تولید میوه ها و سبزیجاتی که اندازه و ظاهری کاملا یکسان دارند یا رنگهای آنها تغییریافته است و یا اینکه با گذشتن زمان از برش آنها تغییر رنگ و بافت ندارند.
برخی بر این باورند که غذاهای GMO ممکن است طعمی بهتر نسبت به غذاهای غیرGMO داشته باشند. با این حال، هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد اصلاح ژنتیکی تأثیری بر طعم، بو یا ظاهر غذاها در ایالات متحده دارد. در واقع، بیشتر مردم نمی‌توانند تفاوت بین غذاهای GMO و غیرGMO را تشخیص دهند.

تاب‌آوری و کاهش ضایعات

بیشتر محصولات GMO در ایالات متحده برای کمک به کشاورزان توسعه یافته‌اند. این محصولات دارای تاب‌آوری بیشتری هستند که به جلوگیری از خسارت به محصولات و غذا کمک می‌کند. برخی از دلایل انتخاب کشاورزان برای کشت محصولات GMO شامل موارد زیر است:

• تحمل بالاتر به علف‌کش‌ها که کنترل علف‌های هرز را آسان‌تر می‌کند.
• مقاومت بیشتر در برابر برخی ویروس‌های گیاهی که می‌تواند با کاهش ضایعات غذایی، امنیت غذایی را افزایش دهد.
• مقاومت بیشتر در برابر حشرات آسیب‌رسان که می‌تواند استفاده از سموم دفع آفات را کاهش دهد.

محصولات GMO همچنین ممکن است در برابر شرایط آب و هوایی سخت، مانند خشکسالی، گرما و خاک‌های شور مقاوم‌تر باشند. این امر می‌تواند به افزایش رشد محصولات در مناطقی که امنیت غذایی یک نگرانی است، کمک کند. برخی از ژن‌های موجود در غذاهای GMO همچنین ممکن است به افزایش ماندگاری غذاها کمک کنند که مجدداً ضایعات غذایی را کاهش می‌دهد.

ارزش تغذیه‌ای

برخی از انواع GMO ممکن است ارزش تغذیه‌ای غذاها را افزایش دهند. به عنوان مثال، برنج طلایی محصولی است که برای ارائه سطوح بالاتری از ویتامین A به مصرف‌کنندگان مهندسی شده است. در حالی که این محصول می‌تواند ارزش تغذیه‌ای برای افرادی که آن را مصرف می‌کنند، به ویژه در مناطقی که کمبود ویتامین A یک مشکل است، فراهم کند، اما رشد این محصول در حال حاضر گسترده نیست و بخشی از سیستم غذایی ایالات متحده نیست.

کشت گیاهانی که نسبت به بیماری‌های ناشی از حشرات یا ویروس‌ها مقاوم‌تر هستند، احتمالاً منجر به افزایش عملکرد برای کشاورزان و محصولی جذاب‌تر خواهد شد. تمام این عوامل می‌توانند به کاهش هزینه‌ها برای مصرف‌کننده کمک کرده و اطمینان حاصل کنند که افراد بیشتری به غذای با کیفیت دسترسی دارند.

معایب محصولات تراریخته

مهندسی ژنتیک غذاها یک عمل نسبتاً جدید است، به همین دلیل اثرات بلندمدت آن بر ایمنی هنوز مشخص نیست. بسیاری از نگرانی‌ها در مورد معایب GMO ها به سلامت انسان مربوط می‌شود. دانشمندان هنوز نشان نداده‌اند که غذاهای GMO برای سلامت مضر هستند، اما تحقیقات همچنان ادامه دارد:

واکنش‌های آلرژیک

خطر کمی وجود دارد که غذاهای GMO بتوانند واکنش آلرژیک ایجاد کنند، اما امر این تنها در صورتی اتفاق می‌افتد که تغییر ژنتیکی موجب تولید یک آلرژن شود. به عنوان مثال، اگر دانشمندان یک ژن از آجیل برزیلی را با سویا ترکیب کنند، احتمال کمی وجود دارد که فردی با آلرژی به آجیل به محصولات تهیه شده از سویا واکنش آلرژیک نشان دهد.

سازمان بهداشت جهانی (WHO) از مهندسان ژنتیک می‌خواهد که از دی‌ان‌ای آلرژن‌ها استفاده نکنند مگر اینکه بتوانند ثابت کنند پروتئین‌هایی که این ژن تولید می‌کند، باعث آلرژی نمی‌شوند. دانشمندان احتمال بروز واکنش آلرژیک ناشی از غذاهای GMO در انسان‌ها را قبل از ورود محصول به بازار ارزیابی می‌کنند و در صورت لزوم می‌توانند از عرضه آن جلوگیری کنند.

سرطان

نگرانی‌هایی وجود دارد که مصرف غذاهای GMO ممکن است با افزایش سطح مواد بالقوه سرطان‌زا در بدن به توسعه سرطان کمک کند. انجمن سرطان آمریکا اعلام کرده است که هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد غذاهای GMO موجود در بازار خطر ابتلا به سرطان را افزایش یا کاهش می‌دهند. در حالی که نرخ‌های ابتلا به سرطان در طول زمان در ایالات متحده تغییر کرده‌اند، هیچ مدرکی وجود ندارد که این تغییرات با معرفی غذاهای GMO همزمان باشد. اگر هم ارتباطی وجود داشته باشد، ممکن است سال‌ها طول بکشد تا یک روند مشخص شود.

بیشتر بخوانید:

سرطان سینه و اصول تغذیه

مقاومت به آنتی‌بیوتیک

برخی از GMOها تغییراتی دارند که آن‌ها را نسبت به برخی آنتی‌بیوتیک‌ها مقاوم می‌کند. به طور نظری، ژن‌های این گیاهان می‌توانند وارد انسان‌ها یا حیوانات شوند وقتی که آن‌ها را مصرف کنند. در نتیجه، فرد یا حیوان نیز ممکن است دچار مقاومت به آنتی‌بیوتیک شود. احتمال وقوع این موضوع بسیار کم است، اما WHO و سایر مقامات بهداشتی دستورالعمل‌هایی برای جلوگیری از آن دارند.

تغییرات در DNA انسان

در تحقیقات قدیمی‌تر از سال ۲۰۰۹، برخی از دانشمندان غذایی اشاره کردند که DNA غذا می‌تواند تا روده زنده بماند و نگرانی‌هایی وجود دارد که این ممکن است بر سیستم ایمنی تأثیر بگذارد. برخی افراد همچنین نگرانی‌هایی دارند که مصرف غذاهای GMO ممکن است منجر به تغییرات ژنتیکی در انسان‌ها شود. با این حال، بیشتر DNA موجود در غذا — چه GMO و چه غیرGMO — یا توسط پخت و پز تخریب می‌شود یا قبل از رسیدن به روده بزرگ تجزیه می‌گردد. قطعات کوچک DNA از غذا می‌توانند و وارد جریان خون و ارگان‌های بدن شوند، اما هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد آن‌ها تأثیری بر ساختار ژنتیکی یا سلامت انسان دارند.

سمیت برای ارگان‌های بدن

در تحقیقات قدیمی‌تر از سال ۲۰۰۹، برخی محققان پیشنهاد کردند که غذاهای GMO ممکن است بر کبد، کلیه، پانکراس و سیستم تولیدمثل تأثیر بگذارند. آن‌ها شواهدی برای تأیید این موضوع نداشتند و خواستار تحقیقات بیشتری شدند. استفاده از محصولات GMO حتی ممکن است خطر سمیت ناشی از برخی مواد را کاهش دهد، زیرا کشاورزان ممکن است بتوانند استفاده از سموم دفع آفات را کاهش دهند.

آیا ایمنی غذاهای تراریخته متفاوت از غذاهای معمولی ارزیابی می‌شوند؟

ایمنی غذاهای اصلاح‌شده ژنتیکی (GMO) به طور متفاوتی نسبت به غذاهای سنتی ارزیابی می‌شود. غذاهای سنتی به دلیل سابقه طولانی مصرف، معمولاً به عنوان ایمن در نظر گرفته می‌شوند. با این حال، وقتی که نژادهای جدیدی از موجودات برای مصرف غذایی با استفاده از روش‌های سنتی پرورش داده می‌شوند، ممکن است ویژگی‌های آن‌ها تغییر کند. در این موارد، مقامات غذایی ممکن است ایمنی این غذاها را بررسی کنند، اما این همیشه انجام نمی‌شود.

برخلاف آن، درباره موارد اصلاح ژنتیکی شده بر این باورند که ارزیابی‌های خاص برای غذاهای GMO ضروری است. سیستم‌های خاصی برای ارزیابی دقیق این غذاها از نظر سلامت انسان و محیط زیست ایجاد شده است، در حالی که چنین ارزیابی‌هایی معمولاً برای غذاهای سنتی انجام نمی‌شود.

سازمان بهداشت جهانی (WHO) به مقامات ملی کمک می‌کند تا غذاهایی را که باید تحت ارزیابی ریسک قرار گیرند شناسایی کنند و رویکردهای مناسبی برای ارزیابی ایمنی پیشنهاد دهند. در صورت تصمیم‌گیری برای ارزیابی ایمنی موجودات GMO،WHO استفاده از دستورالعمل‌های Codex Alimentarius را توصیه می‌کند. در نتیجه، تفاوت قابل توجهی در فرآیند ارزیابی ایمنی قبل از بازارسازی بین غذاهای GMO و غذاهای سنتی وجود دارد.

ارزیابی ایمنی مواد غذایی تراریخته چگونه انجام می‌شود؟

ارزیابی ایمنی غذاهای تراریخته به طور کلی بر موارد زیر متمرکز است:

1. اثرات مستقیم سلامت (سمیت)
2. پتانسیل تحریک واکنش آلرژیک (حساسیت زایی)
3. اجزای خاصی که تصور می‌شود دارای خواص غذایی یا سمی هستند
4. پایداری ژن وارد شده
5. اثرات تغذیه‌ای مرتبط با اصلاح ژنتیکی
6. و هر گونه اثرات ناخواسته‌ای که می‌تواند از درج ژن ایجاد شود.

ارزیابی خطرات زیست‌محیطی هم GMO مربوطه و هم محیط دریافت بالقوه را پوشش می‌دهد. فرآیند ارزیابی شامل ارزیابی ویژگی‌های GMO و تأثیر و پایداری آن در محیط، همراه با ویژگی‌های اکولوژیکی محیطی است که معرفی در آن انجام می‌شود. این ارزیابی همچنین شامل اثرات ناخواسته‌ای است که می‌تواند از درج ژن جدید ایجاد شود.

بیشتر بخوانید:

آیا حساسیت (آلرژی) خطرناک است؟ مهمترین نکات برای مدیریت آن

مسائل اصلی نگرانی برای سلامت انسان چیست؟

در حالی که بحث‌های نظری به جنبه‌های گسترده‌ای پرداخته است، سه مسئله اصلی که مورد بحث قرار گرفته‌اند شامل پتانسیل ایجاد واکنش‌های آلرژیک (آلرژی‌زایی)، انتقال ژن و آمیختگی است که به نظر می‌رسد اهمیت زیادی در رابطه با سلامت انسان دارند:

1. آلرژی‌زایی: به طور کلی، انتقال ژن از موجودات آلرژی‌زا به موجودات غیرآلرژی‌زا توصیه نمی‌شود، مگر اینکه ثابت شود پروتئین محصول ژن منتقل‌شده آلرژی‌زا نیست. در حالی که غذاهای تولید شده با روش‌های پرورش سنتی معمولاً از نظر آلرژی‌زایی آزمایش نمی‌شوند، پروتکل‌هایی برای آزمایش غذاهای GMO توسط سازمان خواروبار و کشاورزی ملل متحد (FAO) و سازمان بهداشت جهانی (WHO) ارزیابی شده است. تاکنون هیچ اثر آلرژیک مرتبط با غذاهای GMO موجود در بازار یافت نشده است.
2. انتقال ژن: انتقال ژن از غذاهای GMO به سلول‌های بدن یا باکتری‌ها در دستگاه گوارش می‌تواند نگران‌کننده باشد اگر مواد ژنتیکی منتقل‌شده به سلامت انسان آسیب برساند. این موضوع به ویژه در صورتی مهم است که ژن‌های مقاومت به آنتی‌بیوتیک که به عنوان نشانگرها در هنگام ایجاد GMO استفاده می‌شوند، منتقل شوند. هرچند احتمال این انتقال پایین است، اما استفاده از فناوری انتقال ژن که شامل ژن‌های مقاومت به آنتی‌بیوتیک نیست، توصیه می‌شود.
3. آمیختگی: مهاجرت ژن‌ها از گیاهان GMO به محصولات سنتی یا گونه‌های مرتبط در طبیعت (که به آن “آمیختگی” گفته می‌شود) و همچنین ترکیب محصولات ناشی از بذرهای سنتی با محصولات GMO ممکن است تأثیر غیرمستقیمی بر ایمنی غذا و امنیت غذایی داشته باشد. مواردی گزارش شده است که در آن‌ها محصولات GMO تأییدشده برای خوراک دام یا استفاده صنعتی در سطوح پایین در محصولات مورد نظر برای مصرف انسانی شناسایی شده‌اند. چندین کشور استراتژی‌هایی برای کاهش آمیختگی اتخاذ کرده‌اند، از جمله جداسازی واضح مزارع کشت گیاهان GMO و محصولات سنتی.

تاثیر محصولات تراریخته بر محیط زیست

تغییرات اقلیمی و حوادث آب و هوایی شدید تولید و تأمین غذا را مختل کرده‌اند. غذاهای GMO می‌توانند به حفظ تأمین غذا در برابر شرایط محیطی متغیر و جمعیت رو به رشد کمک کنند.

مزایا

اصلاح ژنتیکی برخی غذاها می‌تواند آن‌ها را:

• آسان‌تر برای ذخیره و حمل و نقل کند
• کمتر مستعد ضایعات به دلیل بیماری و پیری کند
• بیشتر در مناطق با خاک‌های با کیفیت پایین رشد کند
• غنی‌تر از نظر مواد مغذی باشد

همچنین، یک مطالعه در سال ۲۰۲۲ پیشنهاد می‌کند که غذاهای GMO می‌توانند با کاهش گازهای گلخانه‌ای به کند کردن تغییرات اقلیمی کمک کنند.

معایب

نگرانی‌های زیست‌محیطی شامل موارد زیر است:

• خطر آمیختگی، جایی که ژن‌های غذاهای GMO به گیاهان وحشی و سایر محصولات منتقل می‌شوند
• تأثیر منفی بر حشرات و سایر گونه‌ها
• کاهش انواع دیگر گیاهان که منجر به از دست رفتن تنوع زیستی می‌شود
• ماندگاری ژن پس از برداشت GMO
• حساسیت موجودات غیر هدف (مانند حشرات که آفت نیستند) به محصول ژن؛
• پایداری ژن؛
• و افزایش استفاده از مواد شیمیایی در کشاورزی.

جنبه‌های ایمنی زیست محیطی محصولات تراریخته به طور قابل توجهی با توجه به شرایط محلی متفاوت است.

روش تولید غذاهای GMO

اصلاح ژنتیکی به معنای وارد کردن DNA جدید به مجموعه ژنی یک گیاه موجود است. برای انجام این کار، مراحل زیر باید طی شود:

• انتقال DNA جدید به سلول‌های گیاهی: دانشمندان دی‌ان‌ای جدید را به سلول‌های گیاهی منتقل می‌کنند.
• کشت سلول‌ها در محیط کشت بافت: آن‌ها سلول‌ها را در محیط کشت بافت رشد می‌دهند و یک گیاه توسعه می‌یابد.
• تولید بذر: گیاه جدید بذر تولید می‌کند.
• کشت گیاهان از بذرهای جدید: تعدادی از بذرهای جدید گیاهان کاشته می‌شود.
• ویژگی‌های ژنتیکی جدید: گیاهان جدید ویژگی‌های ژنتیکی خواهند داشت که آن‌ها را، به عنوان مثال، مغذی‌تر یا مقاوم‌تر به آفات، بیماری‌ها یا عوامل جوی می‌کند.

برای هزاران سال، مردم از فرآیندهایی مانند پرورش انتخابی یا تلاقی برای تولید محصولات زراعی قابل کشت بیشتر استفاده کرده‌اند. با این حال، تغییرات به دست آمده زمان زیادی می‌برد و ایجاد تغییرات خاص دشوار بود. در سال‌های اخیر، پیشرفت‌ها در مهندسی ژنتیک به دانشمندان اجازه داده است که تغییرات خاص را سریع‌تر انجام دهند. محصولاتی که به این روش تولید می‌شوند، به عنوان محصولات GMO شناخته می‌شوند. اولین غذای GMO که وارد بازار شد، یک گوجه‌فرنگی در سال ۱۹۹۴ بود.

چگونه غذاهای GM در سطح ملی تنظیم می‌شود؟

روشی که دولت‌ها برای اعمال قوانین بر روی غذاهای تراریخته را تنظیم کرده‌اند، متفاوت است. در برخی از کشورها غذاهای تراریخته هنوز تنظیم نشده است. کشورهایی که دارای قانون هستند، در درجه اول بر ارزیابی خطرات برای سلامت مصرف کننده تمرکز می‌کنند. کشورهایی که مقررات نظارتی برای غذاهای تراریخته دارند، معمولاً با در نظر گرفتن خطرات بهداشتی و زیست‌محیطی و همچنین مسائل مربوط به کنترل و تجارت (مانند آزمایش‌های بالقوه و رژیم‌های برچسب‌گذاری) GMO را به طور کلی تنظیم می‌کنند. با توجه به پویایی بحث در مورد غذاهای تراریخته، قوانین احتمالاً به تکامل خود ادامه خواهند داد.

چه نوع غذاهای تراریخته در بازار بین المللی وجود دارد؟

محصولات تراریخته موجود در بازار بین المللی امروزه با استفاده از یکی از سه ویژگی اساسی طراحی شده اند:

• مقاومت در برابر آسیب حشرات
• مقاومت در برابر عفونت‌های ویروسی
• و تحمل نسبت به علف‌کش‌های خاص

محصولات تراریخته با محتوای مواد مغذی بالاتر (مانند سویا افزایش اسید اولئیک) نیز اخیرا مورد مطالعه قرار گرفته است.

کمیسیون Codex Alimentarius (Codex) یک نهاد بین دولتی مشترک FAO/WHO است که مسئول توسعه استانداردها، کدهای عمل، دستورالعمل‌ها و توصیه‌هایی است که Codex Alimentarius به معنای کد بین‌المللی غذا را تشکیل می‌دهد. Codex در سال 2003 اصولی را برای تجزیه و تحلیل خطر سلامتی انسان در مورد غذاهای تراریخته ایجاد کرد.

اصول Codex اثر الزام‌آور بر قوانین ملی ندارند، اما به طور خاص در موافقتنامه اعمال اقدامات بهداشتی و بهداشت گیاهی سازمان تجارت جهانی (توافقنامه SPS) به آن اشاره شده است، و اعضای WTO تشویق می‌شوند استانداردهای ملی را با استانداردهای Codex هماهنگ کنند. اگر شرکای تجاری سازوکارهای مشابه یا مشابهی برای ارزیابی ایمنی غذاهای تراریخته داشته باشند، احتمال اینکه یک محصول در یک کشور تایید شود اما در کشور دیگر رد شود، کمتر می‌شود.

پروتکل کارتاگنا در مورد ایمنی زیستی، یک معاهده زیست محیطی الزام‌آور قانونی برای طرف‌های آن که در سال 2003 اجرایی شد، حرکات فرامرزی موجودات زنده اصلاح شده (LMOs) را تنظیم می‌کند. غذاهای تراریخته تنها در صورتی در محدوده پروتکل قرار دارند که حاوی LMOهایی باشند که قادر به انتقال یا تکثیر مواد ژنتیکی باشند. سنگ بنای پروتکل الزامی است که صادرکنندگان قبل از اولین محموله LMOs که برای رهاسازی در محیط زیست در نظر گرفته شده است، از واردکنندگان رضایت بگیرند.

وضعیت بحث عمومی در مورد GMOs چگونه است؟

انتشار GMOs در محیط زیست و بازاریابی غذاهای تراریخته منجر به بحث عمومی در بسیاری از نقاط جهان شده است. احتمالاً این بحث احتمالاً در زمینه گسترده‌تر استفاده‌های دیگر از بیوتکنولوژی (به عنوان مثال در پزشکی انسانی) و پیامدهای آن برای جوامع انسانی ادامه خواهد یافت. اگرچه موضوعات مورد بحث معمولاً بسیار مشابه هستند (هزینه‌ها و منافع، مسائل ایمنی)، نتیجه بحث از کشوری به کشور دیگر متفاوت است.

در مورد موضوعاتی مانند برچسب‌گذاری و قابلیت ردیابی غذاهای تراریخته به عنوان راهی برای رسیدگی به ترجیحات مصرف‌کننده، تا به امروز اتفاق نظر جهانی وجود ندارد. علیرغم فقدان اجماع در مورد این موضوعات، کمیسیون Codex Alimentarius پیشرفت قابل توجهی داشته و متون Codex مربوط به برچسب گذاری مواد غذایی برگرفته از بیوتکنولوژی مدرن را در سال 2011 توسعه داده است تا از سازگاری در مورد هر رویکردی در مورد برچسب گذاری که توسط اعضای Codex با مفاد Codex قبلاً تصویب شده است اطمینان حاصل شود.

باورهای نادرست و حقایق درباره محصولات GMO

باور نادرست: غذاهای جی‌ام‌او خطرناک هستند

واقعیت: با وجود شک و تردید گسترده، چندین مطالعه، از جمله یک مطالعه در سال ۲۰۱۷ و همچنین سازمان بهداشت جهانی (WHO) و FDA، اعلام کرده‌اند که غذاهای GMO ایمن هستند. سه نهاد تنظیم‌کننده — FDA، آژانس حفاظت از محیط زیست (EPA) و وزارت کشاورزی ایالات متحده (USDA) — به طور مشترک برای آزمایش و نظارت دقیق بر ایمنی GMO در ایالات متحده همکاری می‌کنند.

• FDA استانداردهای سختگیرانه‌ای برای ایمنی غذاهای GMO حفظ می‌کند.
• EPA سموم دفع آفات و محافظت‌کننده‌های گیاهی را که باعث مقاومت محصولات GMO در برابر آفات و ویروس‌ها می‌شود، تنظیم می‌کند.
• USDA اطمینان حاصل می‌کند که غذاهای GMO برای سایر گیاهان مضر نباشند و بر آلودگی متقابل و بهترین شیوه‌های کشت نظارت می‌کند.

باور نادرست: غذاهای جی‌ام‌و باعث آلرژی می‌شوند

واقعیت: پروتئین‌های موجود در غذاها اغلب مسئول آلرژی‌های غذایی هستند. هنگامی که ماده ژنتیکی به محصول وارد می‌شود، ممکن است پروتئین‌های جدیدی تشکیل شوند که به عنوان تهدیدی خارجی در بدن شناسایی شده و پاسخ ایمنی یا واکنش آلرژیک را شروع کنند. این موضوع نادر است، اما یک مورد مستند نشان داد که آلودگی از یک محصول GMO که برای مصرف انسانی طراحی نشده بود، باعث واکنش آلرژیک شده و نه اجزای خود غذای تراریخته. علاوه بر این، یک مطالعه در سال ۲۰۱۷ نشان داد که غذاهای تراریخته یا آلرژی‌زا نیستند یا به اندازه همتایان غیرتراریخته خود آلرژی‌زا هستند.

باور نادرست: گوشت کشت‌شده در آزمایشگاه (گوشت آزمایشگاهی) غذاهای GMO هستند

واقعیت: این یک تصور غلط رایج است. اگرچه گوشت تولیدشده در آزمایشگاه و غذاهای GMO هر دو از تکنیک‌های بیوتکنولوژی استفاده می‌کنند، اما گوشت کشت‌شده به طور خاص از مهندسی بافت سلولی استفاده می‌کند. گوشت تولیدشده بدون نیاز به حیوان از سلول‌های بدون تغییر از حیوان مورد نظر — به عنوان مثال، گاوها — استفاده می‌کند و محیطی آزمایشگاهی ایجاد می‌کند که می‌تواند رشد این سلول‌ها را در آزمایشگاه پشتیبانی کند. این فناوری جدید تلاش می‌کند تا به تقاضای فزاینده جمعیت برای گوشت پاسخ دهد در حالی که گزینه‌ای را ارائه می‌دهد که نرخ بیماری‌های ناشی از غذا را کاهش داده و تأثیرات زیست محیطی عملیات تغذیه حیوانات متمرکز را کاهش دهد.

باور نادرست: میوه‌ها و سبزیجات بدون دانه غذاهای GMO هستند

واقعیت: میوه‌ها و سبزیجات بدون دانه برای برخی به دلیل راحتی در مصرف مطلوب‌تر هستند اما برخی دیگر با احتیاط به آن‌ها نگاه می‌کنند. این غذاها اصلاح ژنتیکی نشده‌اند بلکه از طریق پیوند زدن یا تنظیم هورمونی این ویژگی را به دست آورده‌اند.

سوالات متداول و پرتکرار

در زیر، به برخی از سوالاتی که مردم معمولاً در مورد غذاهای جی‌ام‌او می‌پرسند پاسخ می‌دهیم.

10188