همه چیز درباره کبد چرب و 18 نوع غذای مناسب برای بهبود کبد چرب

با ما در اینستاگرام پُرفیرو همراه باشید

• اینستاگرم

بیماری کبد چرب زمانی رخ می‌دهد که چربی در کبد تجمع پیدا کند. این حالت می‌تواند باعث شود که کبد به‌درستی کار نکند. اگرچه بیماری کبد چرب اغلب بدون علامت است، برخی از علائمی که باید به آنها توجه کرد عبارتند از کاهش وزن، کاهش اشتها و خستگی. شایع‌ترین عوامل خطر برای بیماری کبد چرب مربوط به چاقی و اضافه وزن است.

کبد به‌طور معمول حاوی مقداری چربی است، اما تجمع بیش از حد آن می‌تواند باعث بیماری کبد چرب شود. بیماری کبد چرب می‌تواند عملکرد کبد را کاهش داده و باعث درد، کاهش وزن، خستگی و تورم در ناحیه شکمی شود. بیماری کبد چرب زمانی رخ می دهد که بیش از 5 درصد چربی در کبد وجود داشته باشد. پُرفیرو در این مقاله علائم، علل، درمان، پیشگیری و موارد دیگر بیماری کبد چرب را توضیح داده و تلاش می‌کند تا با استفاده از مطالعات دقیق و منابع علمی به‌روز رژیم غذایی مناسب آن را شرح دهد.

علائم ابتلا به کبد چرب

پزشکان گاهی اوقات بیماری کبد چرب را بیماری خاموش می‌نامند؛ زیرا فرد ممکن است علی‌رغم ابتلا به این بیماری هیچ علامت خاصی را حتی در طی پیشرفت بیماری نشان ندهد. بااین حال، بیماری کبد چرب می‌تواند اندازه کبد را بزرگ کند. این اتفاق ممکن است باعث درد یا ناراحتی در سمت راست بالای شکم، که ناحیه بین مفصل ران و قفسه سینه است، شود. علائم اولیه می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• از دست دادن اشتها
• احساس بیماری یا استفراغ
• کاهش وزن
• خستگی

انواع کبد چرب

دو نوع بیماری کبد چرب وجود دارد:

بیماری کبد چرب غیرالکلی:

شکل اصلی این بیماری NAFLD است. در ایالات متحده، حدود 80 تا 100 میلیون نفر از افراد NAFLD دارند و 40 درصد ایرانیان مبتلا به بیماری کبد چرب هستند. این نوع از کبد چرب خود به دو دسته تقسیم می‌شود:

1. کبد چرب ساده: زمانی اتفاق می‌افتد که چربی در کبد وجود داشته باشد، اما آسیب کمی به سلول‌های کبدی وارد شده یا هیچ آسیبی به آن وارد نشود. کبد چرب ساده معمولاً به وضعیت پزشکی شدیدتری تبدیل نمی‌شود.

2. NASH یا استئاتوهپاتیت غیرالکلی: فردی مبتلا به NASH دارای التهاب و آسیب سلول‌های کبدی و همچنین چربی در کبد است. NASH می تواند بیماری‌های جدی‌تری مانند سرطان کبد یا سیروز تبدیل شود.

بیماری کبد چرب الکلی:

افرادی که الکل استفاده می‌کنند ممکن است به بیماری کبد چرب الکلی مبتلا شوند. همانطور که کبد الکل اضافی را تجزیه می کند، می‌تواند مواد مضری در بدن تولید کند. این امر می‌تواند منجر به آسیب سلول‌های کبدی و التهاب آن شود. این اولین مرحله بیماری کبدی مرتبط با الکل است و اگر فرد مصرف الکل را متوقف کند، ممکن است بتواند روند آن را معکوس کند. بیماری کبد چرب الکلی می‌تواند به هپاتیت الکلی یا سیروز تبدیل شود.

سیروز:

جدی‌ترین مرحله بیماری کبدی است. معمولاً زمانی رخ می‌دهد که بافت اسکار جایگزین بافت سالم کبد شده و می‌تواند منجر به نارسایی کبد شود. با پیشرفت سیروز، علائم می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• خارش پوست
• کبودی یا خونریزی
• مشکلات حافظه و سردرگمی
• تورم در پاها یا ساق پا
• نفخ
• یرقان، زمانی است که پوست و چشمان فرد زرد می‌شود

سیروز می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد و فرد نیازمند کمک پزشکی است.

علل و عوامل خطر بیماری کبد چرب

علت بیماری کبد چرب کاملاً مشخص نیست. بااین حال، ژنتیک ممکن است در بروز آن نقش داشته باشد. طبق مقاله‌ای در مجله جهانی گوارش، ژن‌های خاص ممکن است شانس ابتلای فرد به NAFLD را تا ۲۷ درصد افزایش دهند. از طرفی برخی از شرایط سلامتی نیز می‌توانند خطر ابتلا به NAFLD را افزایش دهند. که عبارتند از:

• داشتن اضافه وزن یا چاقی
• فشارخون بالا
• دیابت نوع 2
• سندرم متابولیک (که گروهی از شرایط و ویژگی‌های پزشکی مرتبط با چاقی است)
• مقاومت به انسولین
• سطوح بالای چربی در خون افراد مانند کلسترول و تری‌گلیسیرید بالا نیز می‌تواند در خطر ابتلا به بیماری کبد چرب نقش داشته باشد.
• علل کمتر شایع بیماری کبد چرب شامل عفونت هپاتیت C، کاهش وزن سریع و برخی داروها است.
• مصرف زیاد الکل باعث بیماری کبد چرب الکلی می‌شود. کبد الکل را تجزیه کرده و آن را از بدن خارج می‌کند. همانطور که الکل تجزیه می‌شود، سموم مضری را آزاد می‌کند که می‌تواند به سلول‌های کبد آسیب برساند و باعث التهاب شود.

درمان کبد چرب

در حال حاضر هیچ دارویی برای درمان NAFLD وجود ندارد. بااین حال، بسته به مرحله بیماری، برخی افراد می‌توانند روند پیشرویی آن را معکوس کنند.

• کاهش تدریجی وزن بدن حداقل 7 تا 10 درصد می‌تواند فعالیت بیماری را بهبود بخشد. بااین حال، کاهش وزن خیلی سریع، می‌تواند NAFLD را بدتر کند. یک راه سالم برای کاهش وزن تدریجی با یک رژیم غذایی متعادل و ورزش منظم است. در ادامه بیشتر درباره این دو مورد صحبت خواهیم کرد.
• افرادی که مبتلا به بیماری کبد چرب الکلی هستند ممکن است با عدم‌مصرف الکل بتوانند آسیب و التهاب کبد را معکوس کرده یا از بدتر شدن آن جلوگیری کنند. با این حال، این کار روند پیشروی سیروز را معکوس نمی‌کند. ممکن است ترک الکل برای برخی افراد بسیار دشوار باشد، اما پزشک می‌تواند نحوه انجام این کار را به روشی ایمن و حمایت‌شده راهنمایی کند. سیروز و نارسایی کبد  در واقع می‌توانند عوارض ناشی از NASH و بیماری کبد چرب الکلی باشد.
• دارو و جراحی هر دو گزینه‌های درمانی در این مرحله هستند.
• نارسایی کبد ممکن است نیاز به پیوند کبد داشته باشد.

بیماری کبد چرب در دوران بارداری

کبد چرب حاد بارداری شکل خاصی از بیماری کبد چرب است. حدود 3 درصد از زنان باردار به این شکل از بیماری کبد چرب مبتلا خواهند شد. علائم می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• دل درد
• از دست دادن اشتها
• خستگی مفرط
• زردی
• حالت تهوع

هر زن بارداری که این علائم را تجربه می‌کند باید به‌دنبال مراقبت‌های فوری پزشکی باشد. کبد چرب حاد بارداری می‌تواند به‌طور بالقوه تهدیدکننده زندگی باشد، بنابراین تشخیص و درمان سریع ضروری است. برای این منظور حتما نظر تخصصی پزشک مختصص لازم است.

بیشتر بخوانید:

اصول تغذیه در دوران بارداری

تشخیص کبد چرب چگونه است؟

ممکن است برای فرد سخت باشد که بداند چه زمانی باید از پزشک مشاوره بگیرد زیرا بیماری کبد چرب اغلب علائمی ندارد. پزشکان تاریخچه پزشکی، رژیم غذایی و عادات سبک زندگی فرد را در نظر خواهند گرفت. آنها همچنین معاینه فیزیکی و آزمایشات دیگری را برای کمک به تشخیص بیماری کبد چرب انجام خواهند داد.

معاینه فیزیکی ممکن است شامل بررسی قد و وزن برای شناسایی شاخص توده بدنی (BMI) فرد باشد. پزشک همچنین علائم زردی و مقاومت به انسولین و بزرگی کبد را بررسی می‌کند. آزمایش خون نیز می‌تواند نشان دهد که سطح آنزیم‌های خاص کبدی در فرد بالاتر است یا خیر. تست‌های تصویربرداری مانند سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا MRI می‌توانند به شناسایی چربی در کبد یا سایر علائم بیماری کبد چرب کمک کنند.

پزشک همچنین ممکن است بیوپسی را انجام دهد. بیوپسی شامل قرار دادن یک سوزن در کبد و برداشتن یک نمونه کوچک از بافت آن است. سپس یک تکنسین آزمایشگاه بافت را برای بررسی وجود بیماری بررسی می‌کند. در این روش از یک بی‎حس‌کننده موضعی برای بی‌حس کردن ناحیه استفاده می‌کند.

تغییر سبک زندگی و پیشگیری از کبد چرب

ایجاد تغییرات در سبک زندگی در درمان بیماری کبد چرب ضروری است. تغییرات سبک زندگی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• پرهیز از الکل
• پیروی از یک رژیم غذایی متعادل که به فرد در حفظ وزن متوسط کمک می‌کند (در صورت نیاز به اطلاعات درباره چگونگی مدیریت وزن به مقاله‌ای تحت همین عنوان در وبلاگ پرفیرو مراجعه کنید)
• انتخاب اندازه‌های کوچکتر وعده‌های غذایی (برای اطلاعات درباره این موضوع بیشتر به مقاله وعده­های غذایی کوچکتر یا یک وعده غذایی بزرگ اما کمتر؟ در بلاگ پرفیرو مراجعه کنید)
• انجام ورزش منظم
• غذاهایی که ممکن است به جلوگیری از توسعه NAFLD کمک کنند عبارتند از سیر، بادام، قهوه، تره‌فرنگی، مارچوبه و پروبیوتیک‌ها. برای این منظور لازم است غلات کامل را انتخاب کرده و طیف وسیعی از میوه‌ها و سبزیجات مصرف شود.
• پرهیز از مصرف غذاهایی حاوی چربی‌های اشباع‌شده، کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده یا قندهای مصنوعی. به گفته محققان ، قندهای ساده، گوشت قرمز، غذاهای فرآوری‌شده و غذاهایی که فیبر کمی دارند ممکن است منجر به ایجاد NAFLD شود.
• انجام ورزش منظم نیز مهم است. 2/5 ساعت ورزش بدنی را در هفته در برنامه خود قرار دهید. این ورزش باید فعالیتی باشد که ضربان قلب را افزایش می‌دهد، مانند دوچرخه‌سواری.
• فعال ماندن، حفظ وزن در محدوده متوسط و پرهیزاز مصرف الکل می‌تواند به پیشگیری از بیماری کبد چرب کمک کند.

آیا کبد شما می‌تواند بازسازی شود؟

یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد کبد شما این است که توانایی بازسازی خود را دارد. این بدان معنی است که پس از آسیب‌دیدگی یا پس از برداشتن بافت در طی جراحی، بافت کبد می‌تواند دوباره رشد کند. کبد این کار را با بزرگ شدن سلول‌های موجود (هپاتوسیت‌ها) انجام می‌دهد. سپس سلول‌های کبدی جدید شروع به رشد و تکثیر در ناحیه‌ای که برداشته شده یا آسیب دیده است، می‌شوند. بازسازی کبد می‌تواند تحت تاثیر بیماری مزمن کبدی قرار گیرد. این بدان معنی است که بیماری‌های مزمن کبدی به دلیل وجود زخم و التهاب مزمن می‌تواند بازسازی را مختل کند.

برای کبد چرب چی بخوریم؟

اکنون می‌دانیم بدن چربی را برای دریافت انرژی و حفاظت از بدن در بسیاری از مناطق از جمله کبد ذخیره می‌کند. اگر محتوای چربی در کبد خیلی زیاد باشد، می‌تواند نشانه بیماری کبد چرب باشد. تغییر رژیم غذایی خط اول درمان این بیماری است. بیماری کبد چرب به کبد آسیب می‌رساند و از دفع سموم از خون و تولید صفرا برای دستگاه گوارش جلوگیری می‌کند. زمانی که کبد نتواند این وظایف را به‌طور موثر انجام دهد، فرد در معرض خطر ابتلا به مشکلات دیگری در سراسر بدن خود قرار خواهد گرفت.

طبق گفته انجمن گوارش آمریکا، عوامل سبک زندگی از جمله رژیم غذایی و ورزش برای مدیریت NAFLD کلیدی هستند. یک رژیم غذایی متعادل همچنین می‌تواند به پیشگیری از سوء‌تغذیه در افراد مبتلا به ARLD که به سیروز مبتلا شده‌اند، کمک کند. تحقیقات نشان می‌دهد که تا 92 درصد افراد مبتلا به سیروز کبدی، سوء‌تغذیه را تجربه می‌کنند. در ادامه این مقاله مواد غذایی که افراد مبتلا به کبد چرب باید آن را استفاده کرده و یا از مصرف  آن پرهیز کنند، را معرفی خواهیم کرد.

غذا و نوشیدنی‌های مفید برای بهبود کبد چرب

خوردن غذاهای طبیعی و فرآوری‌نشده حاوی کربوهیدرات‌های پیچیده (اطلاعات بیشتر در مقاله آنچه باید در مورد کربوهیدرات­ها بدانیم در وبلاگ پرفیرو)، فیبر و پروتئین نقطه شروع خوبی است. این مواد می‌توانند انرژی پایداری را در بدن فراهم کرده و در القای احساس سیری به فرد مفید باشند. برخی از افراد برنامه‌های غذایی خاصی مانند رژیم مدیترانه‌ای را انتخاب می‌کنند. این رژیم غذایی انتخاب خوبی برای افراد مبتلا به NAFLD است زیرا مصرف غذاهای فرآوری‌شده، قند اضافه‌شده و اسیدهای چرب اشباع‌شده را به حداقل می‌رساند. در وبلاگ پرفیرو مقاله تحت عنوان همه چیز درباره رژیم مدیترانه ­ای: صفر تا صد وجود دارد که تمامی اطلاعات لازم درباره این رژیم را در اختیار شما مخاطبان گرامی قرار داده است.

بسته به نوع بیماری کبد چرب هر فرد، متخصص تغذیه می‌تواند به ایجاد یک برنامه غذایی مخصوص کمک کند که متناسب با ذائقه، علائم و وضعیت سلامتی او باشد. برخی از غذاهای خاص که ممکن است به‌ویژه برای افراد مبتلا به بیماری کبد چرب مفید باشد عبارتند از:

1. سیر: این سبزی نه تنها به غذا طعم می‌بخشد، بلکه مطالعات تجربی نیز نشان می‌دهد که مکمل‌های پودر سیر ممکن است به کاهش وزن و چربی در افراد مبتلا به بیماری کبد چرب کمک کند. سیر درواقع  عنصر اصلی در بسیاری از رژیم‌های غذایی است و ممکن است برای افراد مبتلا به بیماری کبد چرب مفید باشد. یک بررسی در سال 2022 نشان داد که مکمل‌های سیر تأثیر مثبتی بر وضعیت متابولیک افراد مبتلا به NAFLD دارند.
2. اسیدهای چرب امگا 3: مصرف اسیدهای چرب امگا 3 ممکن است باعث بهبود چربی کبد، سطح کلسترول لیپوپروتئین با چگالی بالا و BMI در افراد مبتلا به NAFLD شود. غذاهایی که سرشار از اسیدهای چرب امگا 3 هستند عبارتند از:
3. ماهی سالمون
4. ساردین
5. گردو
6. دانه کتان
7. بادام
8. قهوه: نوشیدن قهوه برای بسیاری از مردم یک مراسم صبحگاهی است. بااین حال، ممکن است مزایایی فراتر از یک بمب انرژی بودن برای افراد مبتلا به بیماری کبد چرب داشته باشد. در نتایج تحقیقات دیده شده است که مصرف منظم قهوه به‌طور قابل‌توجهی با کاهش خطر ابتلا به فیبروز کبدی در افراد مبتلا به NAFLD مرتبط است. بنابراین فنجان قهوه روزانه شما می‌تواند برای کبد شما نیز مزایایی به‌همراه داشته باشد. به نظر می‌رسد قهوه تعداد آنزیم‌های غیرطبیعی کبدی را در افراد در معرض خطر ابتلا به بیماری‌های کبدی کاهش می‌دهد.
9. کلم بروکلی: خوردن انواع سبزیجات کامل برای افراد مبتلا به بیماری کبد چرب مفید است و کلم بروکلی یکی از سبزیجاتی است که افراد مبتلا به بیماری کبد چرب باید آن را در رژیم غذایی خود لحاظ کنند. در واقع بروکلی با تسریع‌ تجزیه چربی‌ها باعث کاهش تجمع آنها می‌شود.
10. چای سبز: استفاده از چای برای مقاصد دارویی روشی است که به هزاران سال قبل باز می‌گردد (برای دانستن پیدایش فرهنگ چای به مقاله فرهنگ نوشیدن چای با خرما در خاورمیانه مراجعه کنید). چای سبز نوع چندین آنتی‌اکسیدان مانند کاتچین را برای بدن فراهم می‌کند. تحقیقات نشان می‌دهد که این آنتی‌اکسیدان‌ها ممکن است به بهبود علائم بیماری کبد چرب کمک کنند.
11. آجیل‌ها برای کمک به کاهش التهاب: رژیم غذایی سرشار از آجیل با کاهش التهاب، مقاومت به انسولین و استرس اکسیداتیو و شیوع کمتر NAFLD همراه است. در مطالعات دیده شده است که افزایش مصرف آجیل به‌طور قابل‌توجهی با کاهش خطر ابتلا به NAFLD مرتبط است و افراد مبتلا به بیماری کبد چرب که گردو می‌خورند، تست‌های عملکرد کبدشان نتایج بهتری را نشان می‌دهد. در واقع تمام آجیل‌های درختی افزودنی عالی برای هر برنامه غذایی هستند، گردو به‌خصوص سرشار از اسیدهای چرب امگا 3 است که برای افراد مبتلا به بیماری کبد چرب فوایدی به‌همراه دارد. پسته و بادام نیز از دیگر انواع آجیل‌های مناسب برای تامین اسیدهای چرب امگا3 هستند که بهترین انواع ارگانیگ آنها را می‎توان در سبد محصولات پرفیرو به راحتی پیدا کرد.
12. پروتئین سویا یا آب پنیر: پروتئین سویا و آب پنیر باعث کاهش تجمع چربی در کبد می‌شود. پروتئین سویا حاوی آنتی اکسیدان‌هایی به نام ایزوفلاون است که به بهبود حساسیت به انسولین و کاهش چربی در بدن کمک می‌کند.
13. حبوبات و سویا: هم لوبیا و هم سویا در کاهش خطر ابتلا به NAFLD مفید بوده‌اند. حبوبات مانند عدس، نخود، سویا و نخودفرنگی نه تنها از نظر تغذیه‌ای مزایای زیادی دارند، بلکه حاوی نشاسته‌های مقاومی هستند که به بهبود سلامت روده کمک می‌کنند. مصرف حبوبات حتی ممکن است به کاهش گلوکز و تری‌گلیسیرید خون در افراد چاق کمک کند.  همچنین خوردن سویا (خواه جایگزین یک وعده گوشت یا ماهی یا مصرف سوپ میسو که حاوی سویای تخمیر شده است) ممکن است به محافظت از کبد کمک کند. زیرا، سویا حاوی مقادیر بالایی از پروتئین بتا-کنگلیسینین است که به دلیل توانایی آن در کمک به کاهش سطح تری‌گلیسیرید و احتمالاً محافظت در برابر تجمع چربی احشایی مورد توجه قرار گرفته است. علاوه بر این، توفو یک غذای کم‌چرب است که منبع خوبی از پروتئین بوده و اگر می‌خواهید مصرف چربی خود را محدود کنید، آن را به گزینه‌ای ایده‌آل برای شما تبدیل می‌کند.
14. ماهی برای کاهش التهاب و سطح چربی: ماهی‌های چرب مانند سالمون، ساردین، ماهی تن و قزل‌آلا سرشار از اسیدهای چرب امگا 3 هستند. امگا 3 ممکن است با کاهش چربی کبد، افزایش کلسترول محافظتی HDL و کاهش سطح تری‌گلیسیرید، برای افراد مبتلا به NAFLD مفید باشد.
15. غلات به‌دلیل داشتن فیبر: غذاهای غنی از غلات کامل و فیبر مانند بلغور جو دوسر با کاهش خطر بیماری‌های مرتبط با NAFLD مرتبط هستند. رژیم‌های غذایی غنی از مواد غذایی با فیبر بالا مانند جو می‌تواند برای مبتلایان به NAFLD موثر بوده و ممکن است به کاهش سطح تری‌گلیسیرید کمک کند.
16. زردچوبه برای کاهش نشانگرهای آسیب کبدی: دوزهای بالای کورکومین- ماده فعال موجود در زردچوبه- ممکن است نشانگرهای آسیب کبدی را در افراد مبتلا به NAFLD کاهش دهد. مطالعات با تمرکز بر مکمل زردچوبه نشان می‌دهد که این ماده ممکن است سطوح سرمی آلانین آمینوترانسفراز (ALT) و آسپارتات آمینوترانسفراز (AST) -دو آنزیمی که به‌طور غیرطبیعی در افراد مبتلا به بیماری کبد چرب بالا هستند- را کاهش دهد.
17. تخمه آفتابگردان: دانه‌های آفتابگردان به‌ویژه سرشار از ویتامین E هستند، آنتی‌اکسیدانی که اغلب از طریق مکمل به بدن وارد شده در درمان NAFLD استفاده می‌شود. در حالی که بیشتر تحقیقات در مورد NAFLD و ویتامین E بر مکمل‌ها متمرکز است، یک وعده 100 گرمی تخمه آفتابگردان حدود 20 میلی‌گرم ویتامین E دارد که بیش از 100 درصد ارزش توصیه‌شده روزانه است. اگر می‌خواهید مصرف ویتامین E خود را به‌طور طبیعی افزایش دهید، تخمه آفتابگردان نقطه شروع خوبی است. یکی دیگر از موادی که منبع بسیار غنی از ویتامین E است، بادام می‌باشد. بادام‌های ارگانیک به‌دلیل عاری بودن از بقایای سموم و آفت‌کش‌ها برای داشتن کبد سالم گزینه بسیار مناسبی هستند که پرفیرو در بسته‌بندی‌های شکیل و مناسب برای ارائه آماده کرده است و می‌توان آنها را از طریق لینک (لینک سفارش بادام پُرفیرو) سفارش داد.
18. چربی‌های غیراشباع: تعویض منابع چربی اشباع‌شده – مانند کره، تکه‌های چرب گوشت، سوسیس و گوشت‌های پخته شده – با منابع چربی غیراشباع – مانند آووکادو، روغن زیتون، کره آجیل و ماهی چرب – ممکن است برای مبتلایان به NAFLD مفید باشد. این یکی از دلایلی است که گاهی اوقات رژیم مدیترانه‌ای برای افرادی که مبتلا به NAFLD هستند توصیه می‌شود به‌دلیل تمرکز آن بر غذاهای کامل فرآوری‌شده حاوی چربی غیراشباع و همچنین سرشار بودن از سبزیجات، میوه‌ها و حبوبات، که همه به به حفظ سلامت کبد کمک کرده و باعث کاهش کلسترول نیز می‌شوند.

غذاها و نوشیدنی‌هایی که باید از آنها اجتناب کرد

افزودن غذاهای سالم به رژیم غذایی یکی از راه‌های مدیریت بیماری کبد چرب است. بااین حال، برای افراد مبتلا به این بیماری به همان اندازه مهم است که از مصرف برخی مواد غذایی دیگر خودداری کرده یا آنها را محدود کنند.

1. شکر و قندهای اضافه‌شده

افراد مبتلا به بیماری کبد چرب، به‌ویژه NAFLD، باید از مصرف قندهای اضافه‌شده خودداری کرده یا آن را محدود کنند. این مواد ممکن است منجر به افزایش سطح قند خون و افزایش چربی در کبد شوند. تولیدکنندگان اغلب شکر را به آب‎نبات، بستنی و نوشیدنی‌های شیرین مانند نوشابه و نوشیدنی‌های میوه‌ای اضافه می‌کنند. قندهای اضافه‌شده همچنین در غذاهای بسته‌بندی شده، محصولات پخته‌شده و حتی قهوه و چای خریداری شده از فروشگاه وجود دارد. اجتناب از قندهای دیگر مانند فروکتوز و شربت ذرت نیز می‌تواند به کاهش ذخیره چربی در کبد کمک کند.

• الکل

مصرف بیش از حد الکل یکی از علل اصلی مرگ‌ومیر قابل پیشگیری است. الکل بر کبد تأثیر می‌گذارد و دلیل مهمی برای بروز بیماری کبد چرب و سایر بیماری‌ها مانند سیروز کبدی است. پرهیز از مصرف آن نتایج بسیار مهمی برای سلامتی دارد. فرد مبتلا به بیماری کبد چرب باید سعی کند الکل خود را به طور کلی از رژیم غذایی خود حذف کند.

• غلات تصفیه شده

غلات فرآوری و تصفیه‌شده شامل نان سفید، ماکارونی سفید و برنج سفید هستند. تولید کنندگان فیبر را از این‌دانه های بسیار فرآوری‌شده حذف می‌کنند، که همین امر می‌تواند قندخون را در بدن افزایش دهد. در نتایج مطالعات دیده شده است کسانی که غلات تصفیه‌شده کمتری مصرف می‌کنند، خطر کمتری برای ابتلا به سندرم متابولیک دارند، سندرم متابولیک گروهی از عوامل خطر هستند که احتمال بروز مشکلات مختلف سلامتی را افزایش می‌دهد. افراد می‌توانند غلات تصفیه‌شده را با سیب‌زمینی، حبوبات، یا گندم کامل و غلات کامل جایگزین کنند.

• غذاهای چرب، سرخ‌شده یا شور

مصرف بیش از حد غذاهای چرب، سرخ‌شده یا شور احتمالاً باعث افزایش مصرف کالری شده و می‌تواند منجر به چاقی در فرد شود که یکی از علل شایع بیماری کبد چرب است. افزودن ادویه‌ها و گیاهان اضافی به یک وعده غذایی راهی عالی برای طعم دادن به غذاها بدون افزودن نمک است. مصرف بیش از حد نمک می‌تواند خطر ابتلا به NAFLD را افزایش دهد. توصیه می‌شود که مصرف سدیم کمتر به از 2300 میلی‌گرم در روز محدود شود. افرادی که فشارخون بالا دارند باید مصرف نمک را به بیش از 1500 میلی‌گرم در روز محدود کنند. همچنین می‌توان به جای سرخ‌کردن، غذاها را به‌صورت پخته یا بخارپز مصرف کرد.

• گوشت

مصرف چربی اشباع شده، میزان چربی اطراف اندام‌ها، از جمله کبد را افزایش می‌دهد. گوشت‌های قرمز همانند گوشت گاو و گوشت‌های موجود در اغذیه‌فروشی‌ها همگی سرشار از چربی‌های اشباع شده هستند. افراد مبتلا به بیماری کبد چرب باید سعی کند تا حد امکان از مصرف این نوع غذاها اجتناب کنند. گوشت بدون چربی، ماهی، توفو یا تمپه جایگزین‌های مناسبی هستند. با این حال، ماهی وحشی و روغنی ممکن است بهترین انتخاب باشد، زیرا اسیدهای چرب امگا 3 ضروری برای بدن را نیز تامین می‌کند.

نمونه‌ای از یک رژیم غذایی مناسب برای بیماری کبد

اگر بیماری کبد چرب برای شما تشخیص داده شده است، ممکن است پزشک شما همکاری با یک متخصص تغذیه را برای تهیه یک برنامه غذایی توصیه کند. در اینجا یک منوی معمولی روزانه مناسب برای افراد مبتلا به کبد چرب ارائه شده است.

وعده غذایی	نوع غذای پیشنهادی
صبحانه	• 8 اونس بلغور جو دوسر داغ مخلوط با 2 قاشق چایخوری کره بادام، 1 قاشق غذاخوری دانه چیا و 1 فنجان توت مخلوط • 1 فنجان قهوه سیاه یا چای سبز
ناهار	• سالاد اسفناج با سرکه بالزامیک و سس روغن زیتون • 3 اونس. مرغ کبابی • 1 عدد سیب‌زمینی پخته کوچک • 1 فنجان بروکلی پخته‌شده، هویج یا سبزیجات دیگر
میان‌وعده	• 1 قاشق غذاخوری کره بادام‌زمینی روی سیب‌های ورقه شده یا 2 قاشق غذاخوری هوموس با سبزیجات خام
شام	• سالاد کوچک مخلوط لوبیا • 3 اونس ماهی سالمون گریل‌شده • 1 فنجان بروکلی پخته‌شده • نصف فنجان کینوا پخته‌شده • 1 فنجان توت مخلوط

راه‌های اضافی برای درمان بیماری کبد چرب

فعالیت بدنی منظم و پیوسته

ورزش منظم برای همه مهم است. بااین حال، مزایای بیشتری برای افراد مبتلا به بیماری کبد چرب از نظر مدیریت علائم دارد. متخصصان حداقل 150 تا 300 دقیقه ورزش هوازی متوسط یا 75 تا 150 دقیقه ورزش شدید در هفته را برای افراد مبتلا به NAFLD را توصیه می‌کند.

تنظیم کالری دریافتی

برای افراد مبتلا به NAFLD، کاهش وزن مهمترین استراتژی است. کاهش 5 درصدی وزن بدن می‌تواند باعث کاهش ذخیره چربی موجود در کبد فرد شود. افراد مبتلا به NAFLD معمولاً باید یا حدود 1200 تا 1500 کالری در روز بخورند یا دریافت روزانه خود را 500 تا 1000 کالری کاهش دهد تا نتایج موثر آن را ببیند.

این مقادیر به توده بدن فرد بستگی دارد. از آنجایی که سوء تغذیه یک نگرانی رایج برای افراد مبتلا به ARLD است، تحقیقات نشان می‌دهد که دریافت کالری بهینه برای افراد مبتلا به این بیماری حدود 2000 کالری در روز است که شامل حدود 2/1 تا 5/1 گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن است. خوردن وعده‌های غذایی کوچک‌تر با فواصل زمانی کوتاه‌تر، می‌تواند جذب غذا را بهبود بخشد.

کاهش سطح چربی خون

 برای کمک به مدیریت سطح کلسترول و تری‌گلیسیرید، مراقب مصرف چربی‌های اشباع و قند خود باشید. اگر تغییرات رژیم غذایی و ورزش برای کاهش کلسترول کافی نیست، از پزشک خود در مورد دارو سؤال کنید.

روی یک رژیم غذایی سالم تمرکز کنید

یکی دیگر از راه‌هایی که می‌توانید به کبد خود استراحت دهید، خوردن یک رژیم غذایی مناسب برای کبد است. که شامل موارد زیر است:

• دریافت فیبر کافی از منابعی مانند غلات کامل و همچنین میوه‌ها و سبزیجات تازه
• انتخاب منابع پروتئین بدون چربی، مانند غذاهای دریایی، مرغ بدون پوست، یا حبوبات، به جای گوشت‌های چرب‌تر
• کاهش مصرف غذاها یا نوشیدنی‌های حاوی قند، نمک یا چربی‌های ناسالم
• محدود کردن مصرف غذاهای فرآوری‌شده و انتخاب غذاهای کامل به جای آن
• اجتناب از مصرف صدف‌های خام یا نیم‌پز
• نوشیدن مقدار زیادی آب هر روز برای هیدراته ماندن

برخی از انواع بیماری‌های کبدی ممکن است نیاز به تنظیم رژیم غذایی خاص‌تری داشته باشند. حتماً با پزشک خود درمورد آنچه که ممکن است برای شما مفید یا مضر باشد، صحبت کنید.

دیابت خود را مدیریت کنید

دیابت و بیماری کبد چرب اغلب با هم بروز می‌کنند. یک رژیم غذایی متعادل و ورزش منظم می‌تواند به شما در مدیریت هر دو بیماری کمک کند. اگر قندخون شما همچنان بالاست، پزشک می‌تواند برای کاهش آن دارو تجویز کند. به دلیل اهمیت موضوع دیابت در کشور ما، در ادامه به‌طور ویژه به این موضوع خواهیم پرداخت.

دیابت و سلامت کبد: نکاتی برای کاهش خطر ابتلا به بیماری کبد

دیابت نوع 2 یک بیماری مزمن است که بر نحوه متابولیسم قند توسط بدن شما تأثیر می‌گذارد. این حالت زمانی اتفاق می‌افتد که بدن شما در برابر انسولین مقاوم می‌شود. همین امر می‌تواند منجر به عوارضی از جمله بیماری‌های کبدی شود. همانطور که ذکر شد در بسیاری از موارد، بیماری کبد تا زمانی که بسیار پیشرفته نشده باشد، هیچ علامت قابل‌توجهی ایجاد نمی‌کند. این امر می‌تواند تشخیص و درمان زودهنگام بیماری کبد را دشوارتر کند. خوشبختانه، اقداماتی وجود دارد که می‌توانید برای کاهش خطر ابتلا به بیماری کبدی با دیابت نوع 2 انجام دهید. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد بیماری کبد در دیابت نوع 2 و چگونگی کاهش خطرات آن، ادامه مطلب را بخوانید.

افراد مبتلا به دیابت نوع 2 در خطر ابتلا به چندین بیماری مرتبط با کبد از جمله بیماری کبد چرب غیرالکلی (NAFLD)، اسکار شدید کبد، سرطان کبد و نارسایی کبد هستند. از این میان، NAFLD به‌ویژه در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 شایعتر است. به همین منظور اگر مبتلا به دیابت نوع 2 هستید، چندین قدم وجود دارد که می‌توانید برای محافظت از کبد خود انجام دهید. همه این اقدامات بخشی از یک سبک زندگی سالم هستند. آنها ممکن است به کاهش خطر برخی از عوارض دیگر دیابت نوع 2 نیز کمک کنند.

• وزن خود را در محدوده سالم حفظ کنید: بسیاری از افراد مبتلا به دیابت نوع 2 دارای اضافه وزن یا چاقی هستند. این حالت می‌تواند یک عامل کمک‌کننده به NAFLD باشد. همچنین خطر ابتلا به سرطان کبد را افزایش می‌دهد. کاهش وزن می‌تواند نقش مهمی در کمک به کاهش چربی کبد و خطر ابتلا به بیماری‌های کبدی داشته باشد. در مورد روش‌های سالم کاهش وزن با پزشک خود مشورت کنید.
• قندخون خود را مدیریت کنید: همکاری با تیم بهداشتی برای نظارت و مدیریت قندخون خط دفاعی دیگری در برابر NAFLD است. برای مدیریت قندخون، موارد زیر می‌توانند مفید باشند:
• غذاهای غنی از فیبر و کربوهیدرات‌های سالم را در رژیم غذایی خود بگنجانید
• در فواصل منظم غذا بخورید
• فقط تا زمانی که سیر شوید بخورید
• ورزش منظم داشته باشید
  • مصرف داروهایی که پزشک برای کنترل قندخون شما تجویز می‌کند نیز مهم است. همچنین پزشک به شما اطلاع می‌دهد که چند بار باید قندخون خود را آزمایش کنید.
• از یک رژیم غذایی متعادل استفاده کنید: برای کمک به مدیریت دیابت نوع 2 و کاهش خطر بیماری کبدی و سایر عوارض، پزشک ممکن است به شما توصیه کند که در رژیم غذایی خود تغییراتی ایجاد کنید. به‌عنوان مثال، آنها ممکن است شما را تشویق کنند که غذاهای حاوی چربی، قند و نمک بالا را محدود کنید. همچنین خوردن طیف گسترده‌ای از غذاهای غنی از مواد مغذی و فیبر مانند میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل نیز مهم است.
• به‌طور منظم تمرین کنید: ورزش مداوم به سوزاندن تری‌گلیسیرید برای سوخت‌رسانی به بدن کمک می‌کند، که می‌تواند چربی کبد را نیز کاهش دهد. سعی کنید حداقل 30 دقیقه ورزش هوازی با شدت متوسط، 5 روز در هفته داشته باشید.
• فشار خون بالا را کاهش دهید: ورزش منظم و داشتن یک رژیم غذایی سالم می‌تواند به پیشگیری و کاهش فشارخون کمک کند. افراد همچنین می توانند فشار خون بالا را با موارد زیر کاهش دهند:
• کاهش سدیم در رژیم غذایی
• ترک سیگار
• کاهش مصرف کافئین

بیشتر بخوانید:

دیابت نوع ۱، ۲ و بارداری: معرفی کامل و آسان‌ترین روش‌های مدیریت هر کدام

چه زمانی باید برای کبد چرب به پزشک مراجعه کرد؟

در بسیاری از موارد، NAFLD هیچ علامتی ایجاد نمی‌کند. به همین دلیل است که اگر افراد مبتلا به بیماری کبدی تشخیص داده شوند، می‌تواند تعجب‌آور باشد. اگر مبتلا به دیابت نوع 2 هستید، مهم است که به‌طور منظم با پزشک خود مشورت کنید. آنها می‌توانند شما را از نظر عوارض احتمالی از جمله بیماری کبدی غربالگری کنند. به‌عنوان مثال، پزشک ممکن است آزمایش آنزیم‌های کبدی یا معاینه اولتراسوند را برای شما درخواست کند. NAFLD و سایر انواع بیماری‌های کبدی اغلب پس از آزمایش‌های معمول خون یا معاینات اولتراسوند علائمی از یک مشکل، مانند بالا بودن آنزیم‌های کبدی یا جای زخم، تشخیص داده می‌شوند. همچنین در صورت بروز هر یک از علائم زیر باید به پزشک خود اطلاع دهید:

• پوست و چشم‌های مایل به زرد که به نام یرقان شناخته می‌شود
• درد و تورم در ناحیه شکمی
• تورم در پاها و مچ پاها
• خارش پوست
• ادرار تیره رنگ
• مدفوع رنگ پریده یا قیری‌رنگ
• مشاهده خون در مدفوع
• خستگی مزمن
• حالت تهوع یا استفراغ
• کاهش اشتها
• افزایش کبودی

درباره پاکسازی کبد بدانید!

امرزوه درباره موضوعی به نام «پاکسازی کبد» صبحت‌های زیادی انجام می‌شود، اما آیا این امر یک امکان واقعی است؟ واقعیت این است که سموم در همه جای محیطِ زیستِ ما وجود دارند و بدن ما این ظرفیت را دارد که به طور طبیعی در برابر این سموم از خود دفاع کند. البته، کارهایی وجود دارد که می‌توانید برای بهبود سلامت خود و حمایت از عملکرد سالم کبد انجام دهید. از همین‌رو، در ادامه به برخی از باورهای غلط و باورهای درست درباره کبد می‌پردازیم و به آنها پاسخ علمی می‌دهیم:

افسانه شماره 1: پاکسازی کبد ضروری است

اکثر محصولات و مکمل‌های پاک‌کننده کبد بدون نسخه یا حتی در اینترنت در دسترس هستند. و بیشتر آنها، اگر نه همه‌شان، در آزمایشات بالینی آزمایش و توسط سازمان غذا و داروی تنظیم نشده‎اند. این بدان معنی است که مطلقاً هیچ مدرکی وجود ندارد که پاکسازی کبد اساس کار مفیدی است.

واقعیت: برخی از مواد می‌توانند برای سلامتی شما مفید باشند. برای مثال:

• گیاه خارمریم: خارمریم به‌دلیل خواص آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی آن به‌عنوان نوعی مکمل برای پاکسازی کبد شناخته شده است که ممکن است به کاهش التهاب کبد کمک کند.
• زردچوبه: نشان داده شده است که زردچوبه باعث کاهش مولکول‌های اصلی التهابی می‌شود که در شروع، توسعه یا بدتر شدن بیماری‌ها نقش دارند و ممکن است به کاهش خطر ابتلا به بیماری کبد کمک کند.

افسانه شماره 2: پاکسازی کبد به کاهش وزن کمک می‌کند

هیچ مدرکی مبنی بر کمک به پاکسازی کبد در کاهش وزن وجود ندارد. در واقع، مطالعات نشان داده‌اند که انواع خاصی از رژیم‌های پاک‌کننده ممکن است میزان متابولیسم بدن را کاهش دهند که در واقع کاهش وزن را کاهش می‌دهد. با انجام پاکسازی کبد، افراد ممکن است ادعا کنند که وزن خود را کاهش می‌دهند. اما در بیشتر موارد، این حالت فقط از دست دادن مایعات است. هنگامی که این افراد عادات غذایی معمول خود را از سر بگیرند، اغلب خیلی سریع وزن خود را به دست می‌آورند.

واقعیت: برخی مواد می‌توانند به کاهش وزن کمک کنند

عوامل زیادی در افزایش یا کاهش وزن افراد دخیل هستند، از جمله کالری دریافتی، مصرف کالری، کیفیت رژیم غذایی، ژنتیک و هورمون‌ها.

• کالری دریافتی: مصرف کالری توصیه شده روزانه تقریباً 1600 تا 2400 کالری در روز برای زنان بالغ و 2000 تا 3000 کالری برای مردان بالغ است. پزشک شما می‌تواند طیفی متناسب با مشخصات سلامت فردی شما را در اختیار شما قرار دهد.
• سوزاندن کالری: ورزش برای سوزاندن کالری و کاهش وزن ضروری است. تغییرات رژیم غذایی به تنهایی خوب یا درازمدت کار نمی‌کند. حرکت و مصرف کالری به بدن کمک می‌کند وزن اضافی را از بین ببرد.
• کیفیت رژیم غذایی: در حالی که کالری‌ها مهم هستند، اگر رژیم غذایی کم‌کالری دارید و همه آن کالری‌ها از غذاهای ناسالم فرآوری شده می آیند، ممکن است باز هم نتوانید وزن کم کنید. غذاهای ناسالم فرآوری‌شده کیفیت پایینی دارند. برای کمک به عملکرد بهتر کبد و کمک به کاهش وزن، به جای آن غذاهای باکیفیت انتخاب کنید. که شامل انواع زیر است:
• سبزیجات
• میوه‌ها
• غلات کامل تصفیه‌نشده
• چربی‌های سالم مانند روغن زیتون و آجیل
• پروتئین‌ها مانند مرغ، ماهی و تخم‌مرغ

تغییر رژیم غذایی به غذاهای فرآوری‌نشده با کیفیت بالا یکی از بهترین راه‌ها برای کاهش وزن است؛ این دلیل که به‌طور طبیعی کالری دریافتی شما را کاهش داده و در عین حال تعداد ویتامین‌ها، مواد معدنی و ترکیبات مفیدی را که مصرف می‌کنید افزایش می‌دهد.

 افسانه شماره 3: پاکسازی کبد از بیماری کبد محافظت می‌کند

در حال حاضر، هیچ مدرکی وجود ندارد که ثابت کند پاکسازی، کبد را از بیماری محافظت می‌کند. بیش از 100 نوع مختلف بیماری کبدی وجود دارد. چند مورد رایج عبارتند از:

• هپاتیت A، B و C
• بیماری کبدی مرتبط با الکل
• بیماری کبدی غیرمرتبط با الکل

مصرف الکل، چاقی، برخی داروها، هپاتیت C مزمن و سابقه خانوادگی بیماری کبدی از جمله عوامل خطر اصلی برای بیماری کبدی هستند.

واقعیت: کارهایی وجود دارد که می‌توانید برای محافظت در برابر بیماری کبد انجام دهید

اگرچه نمی‌توانید عوامل ژنتیکی را تغییر دهید، می‌توانید برای محافظت در برابر بیماری‌های کبدی روی تغییرات سبک زندگی تمرکز کنید:

• داروها را با دقت انتخاب کنید: کبد شما باید داروها را پردازش کند، بنابراین چه داروهای تجویزی یا بدون نسخه، آنها را با دقت انتخاب کرده و در مورد گزینه‌های جایگزین با پزشک خود صحبت کنید.
• در هنگام مواجهه با مواد شیمیایی موارد ایمنی را رعایت کنید: مواد شیمیایی و سموم می‌توانند از طریق پوست وارد بدن شما شوند. برای محافظت از خود، هنگام کار با مواد شیمیایی، حشره‌کش، قارچ‌کش یا رنگ، از ماسک، دستکش و شلوار یا پیراهن آستین‌بلند استفاده کنید.
• حفظ وزن مناسب: بیماری کبدی غیرمرتبط با الکل با مشکلات متابولیک مانند چاقی و دیابت نوع 2 مرتبط است. شما می‌توانید با انتخاب شیوه زندگی سالم خطر ابتلا  به این موارد را کاهش دهید.

10051